Arafta kalan bir jenerasyon! Ne emekli olabiliyorlar, ne sektörde tutunabiliyorlar

• 40 yaş üstü çalışanlar, “fazla nitelikli” ve maliyetli görüldükleri için iş piyasasında giderek daha fazla dışlanıyor.
• İş bulamayan birçok deneyimli kişi ise geçimini sağlamak için güvencesiz ve farklı sektörlerde çalışmak zorunda kalıyor.
• Çaresiz kalan bazı nitelikli elemanlar mezun oldukları okulları ve daha önce çalıştıkları yerleri CV'lerinden siliyor.

İstihdam piyasasının büyüyen yarası her geçen gün personellere sıkıntı olmaya devam ediyor. Herhangi bir nedenle işini kaybeden bazı 40 yaş üstü profesyoneller yeni bir ararken fazla tecrübeli ve maliyetli oldukları sebebiyle sistem dışına itiliyor. Özel sektörde veya kamuda iş arayan 40 yaş üstü vatandaşlar, kariyerlerinin en verimli çağında âdeta bir ‘araf jenerasyonu’na dönüşmüş durumda.

Türkiye Gazetesi’nin haberine göre; Kariyer platformlarındaki veriler, 40 yaş üstü adayların uğradığı ‘algoritmik dışlanmayı’ bütün çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Konuyla ilgili ulaştığımız Kariyer Sitesi Yöneticisi Ozan Talatoğlu konuyla ilgili yaptığı açıklamada “Platformumuzdaki milyonlarca ilanı ve başvuru trendlerini incelediğimizde acı bir gerçekle karşılaşıyoruz. Üst düzey yönetici pozisyonları (C-Level) hariç tutulduğunda, yayımlanan iş ilanlarının neredeyse yüzde 80’inde kesin bir ‘18-35 yaş arası’ kriteri bulunuyor.

“Beyin göçü ve nitelik israfı”

Şirketlerin kullandığı yapay zekâ destekli insan kaynakları yazılımları (ATS), 40 yaş ve üzeri bir adayın CV’sini, tecrübesine veya eğitimine hiç bakmadan doğrudan eliyor. İşveren o başvuruyu görmüyor bile. Bu kitle ne sisteme entegre edilebiliyor ne de sistemden çıkıp emekli olabiliyor. Ortada muazzam bir beyin göçü ve nitelik israfı var” dedi.

İşin psikolojik ve kurumsal boyutu ise bir başka çıkmaz sokağı işaret ediyor. Kıdemli çalışanların iş bulamamasının ardında sadece yaş değil, işverenlerin ‘maliyet ve ego’ korkusu da yatıyor.

İnsan kaynakları uzmanı Merve Yorulmaz şirketlerin bu kitleye bakış açısındaki defoları şöyle anlatıyor:

Özgeçmişlerindeki tecrübeleri siliyorlar

Kırk yaşındaki bir adayı mülakata aldığımızda, yöneticilerin ilk tepkisi genelde ‘Bu kişi bizim vereceğimiz maaşı beğenmez, ilk fırsatta çeker gider’ veya ‘Bölüm müdürü ondan 5 yaş küçük, aralarında ego çatışması çıkar’ oluyor. Oysa o aday ev kredisini ödemek veya çocuğunu okutmak için yeni mezun maaşına bile razı durumda. İşverenler tecrübeyi bir zenginlik değil, ‘yönetilmesi zor bir risk’ olarak kodlamış durumda. ‘Overqualified’ (fazla nitelikli) damgası yiyen adaylar, çaresizlikten CV’lerindeki üniversiteleri veya yöneticilik geçmişlerini silerek iş başvurusu yapmaya başladılar.

Devlet acilen çözüm bulmalı

Kendi uzmanlık alanlarından dışlanan bu tecrübeli kitle, hayatta kalmak ve 60 yaşına kadar geçecek o uzun boşluğu doldurmak için ‘giriş bariyeri düşük’ veya ‘yaşın problem edilmediği’ alanlara kaymak zorunda bırakılıyor. Bu durum, ekonomide gizli bir vasıfsızlaştırma dalgası oluşturuyor. Bugün birçok eski bankacı, mühendis veya satış yöneticisi, hızlı nakit akışı sağlamak için moto-kuryelik veya araçlı taşımacılık (platform ekonomisi) yapıyor. Sermaye gerektirmeyen, yaşın değil çevrenin ve ikna kabiliyetinin para ettiği gayrimenkul danışmanlığı (emlakçılık), beyaz yakalıların en büyük sığınağı olmuş durumda. Ayrıca birçok kişi, işsiz kaldığını çevresine açıklayamadığı için dijital profillerine ‘Serbest Danışman’ yazarak proje bazlı, sigortasız ve güvencesiz işler kovalıyor.

Uzmanlar ve mağdurlar, devletin acilen devreye girerek bir “Araf Jenerasyonu Eylem Planı” hazırlaması gerektiğini vurguluyor.