Afganistan örneği

ABD'nin uzun süredir müttefiki olan bir ülke, Amerika tarafından tedarik edilen askeri uçak filolarının yardımıyla tehlikeli bir isyanı bastırdı.

ABD'nin dış politikası aniden değiştiğinde uçaklar kalır ama yükleniciler, yedek parçalar ve çok ihtiyaç duyulan yazılım güncellemeleri aniden ortadan kalkar. Birkaç hafta içinde uçakların yarısından fazlası yere indirilir. Dört ay sonra başkent isyancıların eline geçer.

2021'de Afganistan için gerçek buydu. ABD'nin çekilmesiyle Kabil'deki Black Hawk helikopterlerinin çoğu devre dışı kalınca, bunun zincirleme etkisi çok hızlı oldu. Bir ABD'li komutan o yıl ABD hükümeti araştırmacılarına “ Yükleniciler çekildiğinde, sanki Jenga yığınının tüm çubuklarını çekmişiz ve havada kalmasını beklemişiz gibi oldu” dedi.

Bugün de benzer bir hayalet ABD'nin Avrupa'daki müttefiklerinin yakasını bırakmıyor. ABD'nin Rusya'ya ani bir dönüş yaparak Ukrayna'ya askeri desteğini kesmesiyle birlikte pek çok Avrupa hükümeti, silahlarının işlevselliğini sürdürmesi için kendilerini Washington'a bağımlı kılan onlarca yıllık ABD silah alımları için alıcı pişmanlığı hissediyor.

“Trump'ın [Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr] Zelenskyy ile nasıl ilgilendiğini görürlerse endişelenmeleri gerekir. Onu otobüsün altına atıyor,” diyen Mikael Grev, eski bir Gripen savaş pilotu ve şu anda İsveçli bir savunma yapay zeka şirketi olan Avioniq'in CEO'su. “İskandinav ve Baltık ülkeleri şunu düşünmeli: Bize de aynısını yapacak mı?”

ABD'nin uçakları ve silah sistemlerini hareketsiz hale getirecek gizli öldürme anahtarları bulundurup bulundurmadığı tartışmaları da bu endişelerden kaynaklanıyor. AeroDynamic Advisory danışmanlık şirketinin genel müdürü Richard Aboulafia, her ne kadar kanıtlanmamış olsa da şunları söyledi “Eğer küçük bir yazılım koduyla yapılabilecek bir şeyin varlığını varsayıyorsanız, o şey vardır.”

Gelişmiş savaş uçaklarının ve diğer sofistike silahların (füzesavar sistemleri, gelişmiş insansız hava araçları ve erken uyarı uçakları gibi) ABD yedek parçalarına ve yazılım güncellemelerine ne kadar bağımlı olduğu düşünüldüğünde, pratikte bunun bir önemi bile olmayabilir.

Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü'nde (Rusi) kıdemli araştırma görevlisi olan Justin Bronk, “Bu bir kapatma anahtarı gibi basit değil” dedi. “Avrupa ordularının çoğu iletişim desteği, elektronik savaş desteği ve herhangi bir ciddi çatışmada mühimmat ikmali için büyük ölçüde ABD'ye bağımlı.”

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'ne göre Avrupa'nın ABD'ye olan bağımlılığı artıyor. 2019-2023 yılları arasında Avrupa'nın savunma teçhizatı ithalatının yüzde 55'i Amerika'dan geliyor ki bu oran önceki beş yılda yüzde 35'ti.

Savaş uçakları

Trump, Danimarka'ya bağlı özerk bir bölge olan Grönland'ı satın alma ya da ele geçirme niyetini defalarca dile getirdi. Kuzey Kutbu'nun stratejik önemine atıfta bulunan Danimarkalı bakanlar, adayı güçlendirmeye çalışacaklarının sinyalini verdiler - potansiyel olarak ABD'den satın alınan F-35 savaş uçaklarını barındırmak için bir havaalanı pistini genişleterek.

Ancak bu özel görev için bu jetler pekala işe yaramayabilir. Havacılık ve savunma analisti Sash Tusa, “Danimarka'nın Grönland'ı korumak için F-35'leri göndermesinin ne anlamı var?” diye sorarak, ABD istemediği takdirde F-35'lerin uçup uçmayacağının belirsizliğine işaret etti.

Uçak, ABD'nin Otonom Lojistik Bilgi Sistemi aracılığıyla sağladığı sürekli güncelleme ve bakım desteğine dayanıyor - bu sistemin yerini Odin, Operasyonel Veri Entegre Ağı olarak bilinen bir halef program alacak. Sistemler görev planlama ve tehdit veri tabanlarından bakım teşhislerine kadar her şeyi yönetmektedir.

Trump döneminden önce bile, F-35 programının ilk aşamalarında, uçağın birçok parçasını üreten en büyük alıcılardan biri olan İngiltere “operasyonel egemenlik” garantisi istemişti. Bazı güvenceler 2006 yılında verildi ancak hiçbir ABD müttefiki Washington'un sistemin kaynak koduna erişim düzeyine sahip değil.

Lockheed Martin, hükümet sözleşmelerinin bir parçası olarak, şirketin “tüm F-35 müşterilerinin uçağı sürdürmesi için gereken tüm sistem altyapısını ve verileri” sağladığını söyledi. Lockheed, yabancı askeri satışların “devletten devlete yapılan işlemler olduğunu, bu nedenle daha fazla konunun ABD veya ilgili müşteri hükümetler tarafından ele alınması gerektiğini” de sözlerine ekledi.

İsviçre Savunma Bakanlığı geçtiğimiz günlerde, ABD'nin uçak üzerindeki etkisine ilişkin sorularla karşılaştıktan sonra F-35'in “otonom” olarak kullanılabileceğini vurguladı. Ancak hiçbir gelişmiş batı savaş uçağının ABD'nin güvenli veri iletişim sistemlerinden ve GPS uydu navigasyonundan - Avrupalı üreticiler tarafından üretilenler dahil - tamamen bağımsız olmadığını da ekledi.

İngiltere'nin nükleer silahları

İngiltere'nin caydırıcı gücü, Trident balistik füzeleriyle donanmış denizaltılara dayandığı için özel bir incelemeye tabi tutuluyor. Bu füzeler ABD'den kiralanmakta ve bakım için düzenli olarak Georgia'daki King's Bay'deki ABD üssüne geri dönmektedir. Füze testleri de Florida'daki Cape Canaveral'da ABD gözetiminde gerçekleştirilmektedir.

Analistlere göre bu bağımlılık sistemin bağımsızlığı üzerinde bir kısıtlama oluşturuyor ancak birkaç ay ya da yıl sonra İngiltere'nin operasyonlarını etkileyip etkilemeyeceği belirsiz.

Rusi genel müdür yardımcısı Malcolm Chalmers, ABD'nin İngiltere'nin Trident füzelerine hizmet vermeyi durdurmaya karar vermesi ihtimalinin “çok düşük” olduğunu söyledi.

Chalmers, “Bu tür bir kesintinin sürekli olması İngiltere ile ABD arasındaki özel ilişkinin sonu olur” dedi. Trident aynı zamanda ABD ile İngiltere arasında geçtiğimiz Kasım ayında yeniden onaylanarak süresiz olarak uzatılan Karşılıklı Savunma Anlaşması'nın da bir parçası.

Ancak Agency Partners analisti Nick Cunningham, Trident füzelerinin “İngiltere için kritik bir kırılganlık noktası” olmaya devam ettiğini söyledi. ABD'nin bakımda oynadığı rol göz önüne alındığında, İngiltere'nin en azından Fransa'nın M51 denizaltıdan fırlatılan balistik füzelerini kullanma olasılığını araştırması gerektiğini savundu. Fransa ve İngiltere Avrupa'daki tek nükleer güçlerdir.

Veri ve istihbarat

Bir savunma sanayi kaynağı Avrupa'daki istihbarat, gözetleme ve keşif hava filosunun önemli bir bölümünün “ABD'ye fiilen ipotekli olduğunu ve işbirliğine dayandığını” ileri sürdü.

Belirli örnekler arasında İngiltere'nin Rivet Joint casus uçakları, P8 Poseidon denizaltı avcıları (Norveç tarafından kullanılan ve Almanya tarafından sipariş edilen), Wedgetail erken uyarı uçağı ve Protector insansız hava araçları yer almaktadır.

Birçok Avrupa ülkesi, ABD tarafından sağlanan uydu iletişim bağlantılarına ve yazılım desteğine dayanan General Atomics tarafından üretilen ABD Reaper insansız hava aracını kullanıyor. İtalya ve Fransa'nın insansız hava araçlarını füzelerle donatmak için uzun bir ABD izin sürecine ihtiyacı vardı.

Avrupa başkentlerindeki endişe belirli silah sistemlerinden ziyade ABD'nin savaş uçaklarından Chinook ve Apache helikopterlerine ve Patriot gibi hava savunma sistemlerine kadar her platformda iletişim desteğini ve bilgi paylaşımını geri çekme potansiyelinden kaynaklanıyor.

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü'nde askeri havacılık ve uzay alanında kıdemli araştırmacı olan Douglas Barrie, “ABD'nin kilit savunma ortağınız olarak güvenilirliği konusunda açık bir endişe var” dedi. ABD'nin dış politikasındaki son ani dönüş, “dünyanın kesin olarak kabul ettiği bir dizi şeyin sorgulanmasını gerektiriyor”.

Kalıcı bir savunma ortaklığı?

Donald Trump transatlantik ittifakı sarsmış olsa da, DI Danimarka Savunma ve Güvenlik Endüstrileri Direktörü Joachim Finkielman, endüstri tarafındaki günlük temasların normal şekilde devam ettiğini söyledi. “Neler olacağına dair çok fazla tedirginlik var ama şu ana kadar ABD ile ilişkilerde herhangi bir değişiklik hissetmedik.”

Finkielman Danimarka'nın F-35 uçakları için 100'den fazla parça ürettiğini ve birçok ulusal tedarikçiden biri olduğunu belirtti. Finkielman, “Danimarka'dan parça almazlarsa ABD'nin bu uçakları üretmek için nasıl bir kabiliyete sahip olacağını bilmiyorum” dedi.

Bu arada belirsizliğin başlıca kurbanı, Avrupalı müşterilerinden ziyade ABD savunma sanayii olacak gibi görünüyor.

ABD savunma şirketleri uzun zamandır Washington'un örtülü güvenlik garantisini, savaş uçakları gibi daha yüksek fiyatlı ürünlerini pazarlamak için kullanıyor. Ancak Tusa, ABD'nin desteği kesmeye istekli olduğunu göstermesinin satış konuşması için “tamamen ölümcül” olduğunu söyledi.

“Güven sadece bir kez kırılabilecek bir şeydir” dedi.

Amerika'nın önde gelen savunma gruplarının hisseleri, Trump'ın Beyaz Saray'a dönüşünden bu yana patlama yaşayan Avrupalı rakiplerinin önemli ölçüde gerisinde kaldı. ABD'nin hiçbir siparişi iptal edilmemiş olsa da, Avrupa'nın daha bağımsız bir yaklaşım sergilemeye başlayacağından şüphe duyan çok az kişi var.

Aboulafia, “Bu temelde batı ittifakının ya da en azından ABD'yi içeren kısmının sonunun başlangıcına işaret ediyor” dedi. “Tanrı ABD silah endüstrisine yardım etsin. Bu ihracat açısından bir felaket.”