gdh'de ara...

Rusya-Ukrayna krizinde kilit ülke: Türkiye

1. resim

Türkiye'nin askeri-sanayi ortakları savaşın eşiğinde. Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş senaryosu, özellikle savunma sanayinde Türkiye'nin dengeleme politikasını test ediyor.

Her iki ülke de savunma teçhizatı alım ve satımında Türkiye için önemli ortaklar. Bu durum olumlu olduğu kadar olumsuz etkiler de yaratmaktadır.

Olumlu tarafı, Türkiye bu krizde arabuluculuk rolü oynamak için iyi bir konumda. Ancak Türkiye'nin gelişmiş S-400 savunma füze sistemini ve gaz ihtiyacının yüzde 30'unu sağlayan ülkeyi kaybetmemek için iyi bir denge kurması gerekiyor.

Ankara, Moskova ile olumlu bağlara sahipken, Rusya'nın Suriye ve Libya'daki politikalarına ve 2014'te Kırım Yarımadası'nı ilhak etmesine karşı çıkıyor. Aynı zamanda Rusya ile savunma ve enerji alanında işbirliğini geliştirirken, Ukrayna'ya gelişmiş insansız hava araçları da sattı.

2019 yılında Ukrayna hükümeti, Bayraktar insansız hava araçlarını satın almak için Türkiye ile 69 milyon dolarlık bir anlaşma imzaladı. Bir yıldan biraz daha kısa bir süre sonra, Ukrayna savunma bakanı ve Bayraktar insansız hava aracı üreticisi Baykar'ın CEO'su, Ukrayna'da ortak bir eğitim ve bakım merkezi kurmak için bir mutabakat anlaşması imzaladı.

Aynı zamanda son aylarda Kiev ve Ankara; korvet gemileri, AN-178 askeri nakliye uçakları ve askeri havacılık için olan türbin motorlarının ortak üretimini görüştüler.

Türkiye'nin mevcut kriz konusundaki duruşunu anlamak için Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yakın tarihli bir açıklamasını değerlendirmek önemlidir. Erdoğan geçtiğimiz hafta yaptığı konuşmada, Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmenin akılsızca olacağını açıklayarak, Türkiye'nin Rusya'nın ortağı olmak yerine NATO üyesi olmanın yükümlülüklerini yerine getireceğini belirtti.

Erdoğan,

"Umarım Rusya silahlı saldırı yapmaz ve Ukrayna'yı işgal etmez. Böyle bir adım Rusya ve bölge için akıllıca bir hareket olmaz. Rusya'yı dinleyecek ve makul güvenlik endişelerini ortadan kaldıracak bir diyaloga ihtiyaç var."

ifadelerini kullandı.

Bu duyuru, Rusya ile iyi ilişkilere rağmen Türkiye'nin güvenilir ve sadık bir NATO üyesi olduğu anlamına geliyor.

Erdoğan, bölgede istikrar ve barışı sağlamak için Rusya ile Ukrayna arasında arabuluculuk yapmak için ülkesinin imkanlarını seferber etti. Ukrayna tarafı bu teklifi memnuniyetle karşıladı ve müzakereleri herhangi bir formatta yapmaya hazır olduğunu söyledi. Putin ise Erdoğan'ın Türkiye davetini kabul etti.

Ukrayna, Ankara'nın iki ülkenin liderlerini müzakerelere davet etmesinin ardından Türkiye'nin arabuluculuk teklifini memnuniyetle karşılıyor. Ancak Rusya'nın Türkiye'nin önerisine ilişkin tutumu daha az net. Rusya, 2016 yılından bu yana Ankara ile stratejik ortaklık kurduğu için öncelikle Türkiye'nin aldığı kararlar Moskova'da dikkatle izlenecek.

Rusya, S-400 anlaşmasına rağmen Ukrayna'nın Donbas'taki vekillerine karşı Türk yapımı insansız hava araçları kullandığını görüyor ve Türkiye'nin NATO yaptırımlarını ve operasyonlarını desteklediğini görebilir. Bu nedenle Moskova, Ankara'nın NATO bağlamındaki hamlelerine ve Ukrayna'ya verdiği desteğe, Karadeniz'de artan Türk deniz varlığına meydan okuyarak muhtemelen karşı çıkacaktır.

Öte yandan Ukrayna'yı özel bir örnek olarak alırsak, Ukrayna'da 700'den fazla Türk firması var. Bu şirketler tarafından yaratılan işgücü, 4,5 milyar doların üzerinde bir sermaye ile toplam 30.000 kişidir. Türk girişimciler ülkedeki en büyük yabancı yatırımcılar arasında yer alıyor. 2019 yılında Türkiye'nin Ukrayna'ya ihracatı yüzde 47 arttı ve pandemiye rağmen büyüme devam etti. 2021'de ilk kez 3.2 milyar doları aşan yüzde 52'lik bir artış oldu. Ayrıca Türkiye, Ukrayna'nın yenilenebilir enerjisine 600 milyon doların üzerinde yatırım yaptı. Bu nedenle, iki ülke yatırım ve ticarette ayrılmaz bir bağ ile birbirine bağlıdır.

Türkiye, Rusya ile Ukrayna arasındaki gergin ipte yürürken dikkatli adım atmalıdır. Bir ata iki kişi biniyorsa, birinin arkadan binmesi gerektiğini söyleyen eski bir söz vardır. Rusya-Ukrayna krizi, Türkiye'nin uluslararası alanda denge kurması için büyük bir meydan okuma ve test oluşturmaktadır.

Türkiye, Ukrayna ve Rusya arasındaki arabuluculuk konusunda kilit ülke ve çabalarında başarılı olursa, yalnızca Batı ve Rusya ile siyasi ilişkilerini güçlendirmekle kalmayacak, aynı zamanda uluslararası sahnede karşı karşıya olduğu riskli zorlukları da azaltacaktır.

Middle East Monitor'de yayımlanan analiz gdh.digital tarafından çevrilmiştir.