ABD Donanması’nın en yeni uçak gemisinde tuvalet sorunu hâlâ çözülemedi

13 milyar dolarlık maliyetiyle dikkat çeken CVN-78’de, Vakumlu Toplama, Depolama ve Transfer (VCHT) adı verilen atık sistemi, ilk kez tespit edildiği beş yıldan fazla bir süredir arızalar vermeye devam ediyor.

Modern sistem, kronik arıza

NPR’ın aktardığına göre VCHT sistemi, yolcu gemilerinde kullanılan vakumlu tuvalet sistemlerine benzer şekilde çalışıyor ve daha az su tüketiyor. Ancak USS Gerald R. Ford’da kullanılan versiyonun çok daha karmaşık olduğu belirtiliyor. Sistem, gemi 2023’te ilk konuşlanmasını gerçekleştirdiğinden bu yana sık sık tıkanıyor.

Atıklar, yaklaşık 250 millik boru hattı boyunca vakumla çekilerek arıtma tanklarına taşınıyor. Sistemin iki ana bölümünden biri vakum kaybına uğradığında, gemideki tüm tuvaletler aynı anda kullanılamaz hâle geliyor.

Daha önce de yaşanmıştı

Sorunun dikkat çekici yönlerinden biri, ABD Donanması’nın bu problemle ilk kez karşılaşmıyor olması. Bir önceki sınıf uçak gemisi olan USS George H. W. Bush, aynı vakumlu sistemi kullanan ilk donanma gemisiydi.

CVN-77’nin 2011’deki ilk seferi sırasında, gemideki 423 tuvaletin tamamı iki kez eş zamanlı olarak hizmet dışı kaldı. O dönem yayımlanan Washington Post haberlerine göre, personel duşlara ve endüstriyel lavabolara yönelmek zorunda kaldı; bazı denizciler şişe kullanırken, bazı kadın personelin ciddi sağlık sorunları yaşadığı belirtildi.

Donanma yetkilileri o dönemde arızaları, tuvaletlere tişört, çorap, iç çamaşırı, hijyen ürünleri, çatal-bıçak ve hatta paspas başlıklarının atılmasına bağlamıştı.

Denetim raporları da uyardı

ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi (GAO) tarafından Mart 2020’de yayımlanan bir raporda, USS Gerald R. Ford’da 150’den fazla sistemik bakım sorunu tespit edildi. Raporda, VCHT sisteminin geminin büyüklüğü ve 4.000’den fazla kişilik mürettebat için yetersiz boyutlandırıldığı ifade edildi.

Donanma, beklenmeyen ve sık yaşanan tıkanmalar nedeniyle, hem CVN-77 hem de CVN-78 için düzenli asitle yıkama (acid flush) yöntemine başvurmak zorunda kaldı.

Her yıkama 400 bin dolar

Asitle yıkama işlemi, boru hatlarını temizliyor ancak her seferinde 400 bin dolardan fazla maliyet oluşturuyor. Üstelik bu işlem, geminin tüm hizmet ömrü boyunca planlanmamış bir bakım faaliyeti olarak tanımlanıyor.

Daha da önemlisi, bu yıkama işlemi denizde yapılamıyor. Çevresel ve teknik nedenlerle yalnızca tersane ve bakım tesislerinde gerçekleştirilebiliyor. Bu da uzun süreli seyirlerde ciddi bir kısıt anlamına geliyor.

Yedek plan da yok

VCHT arızalarının etkisini artıran bir diğer unsur ise yedek çözüm eksikliği. Gemide taşınabilir tuvaletler ya da acil durumlarda kullanılan “wag bag” gibi sistemlerin bulunmadığı ifade ediliyor. CVN-77’de yaşanan büyük bir arızada, sistemi yeniden çalışır hâle getirmek için 35 saat aralıksız çalışma gerektiği belirtilmişti.

Tasarım tercihleri tartışılıyor

USS Gerald R. Ford, pisuarsız ve cinsiyetsiz tuvaletlere sahip ilk uçak gemisi olma özelliğini taşıyor. Bu tercih, koğuş düzeninde esneklik sağlamak amacıyla yapılmıştı. Ancak eleştirmenler, ABD Donanması’nda kadın personel oranının %18’in altında olduğunu ve her tuvaletin bir pisuardan daha fazla yer kapladığını vurguluyor.

Sorunlar zincirinin bir parçası

Tuvaletler, USS Gerald R. Ford’daki tek problemli yeni sistem değil. Gemi; mühimmat asansörleri ve elektromanyetik uçak fırlatma sistemi (EMALS) gibi alanlarda da uzun süreli sorunlar yaşadı. ABD Başkanı Donald Trump, EMALS’i sert biçimde eleştirerek buharla çalışan klasik katapultlara dönülmesi çağrısında bulunmuştu. Ancak tuvalet sorununa ilişkin bir açıklama yapmadı.

Hudson Enstitüsü’nden savunma analisti Bryan Clark, NPR’a yaptığı değerlendirmede şu yorumu yaptı:

Belki de bu, yeni teknolojiye geçmek yerine eski sistemi korumaları gereken bir örnektir. Limanlara sık uğrayan yolcu gemileri için tasarlanan bir sistem, haftalarca denizde kalan nükleer bir uçak gemisi için uygun olmayabilir.

Şimdilik değişen bir şey yok

USS Gerald R. Ford, Norfolk Deniz Üssü’nden ayrıldığından bu yana yedi aydan fazla süredir görevde. Donanma kayıtlarına göre, Haziran 2023’ten bu yana, gemide tüm mürettebat bulunduğu her gün VCHT sistemi için en az bir arıza kaydı oluşturuldu.