ABD-İran arasında diyalog sürüyor

• Taraflar anlaşmaya çok yaklaşsa da temel konularda uzlaşma sağlanamadı.
• Nükleer program ve Hürmüz Boğazı en büyük anlaşmazlık başlıkları oldu.
• Pakistan arabuluculuğunda temaslar perde arkasında sürüyor.

Reuters’a konuşan ve görüşmelere yakın 11 farklı kaynak, tarafların müzakereler boyunca zaman zaman anlaşmaya oldukça yaklaştığını aktardı. Kaynaklara göre taraflar bazı başlıklarda “yüzde 80 oranında uzlaşma” sağladı ancak son aşamada kritik kararlar alınamadı.

Bu görüşmeler, İran’ın 1979 İslam Devrimi’nden bu yana en üst düzey temaslardan biri olarak kayda geçti.

Görüşmelerde kritik eşik aşılamadı

İslamabad’daki Serena Otel’de gerçekleşen görüşmeler, ABD ile İran arasında son on yıldan uzun sürenin ardından yapılan ilk doğrudan temas olma özelliği taşıdı. Taraflar, geçtiğimiz hafta ilan edilen ateşkesten sadece dört gün sonra bir araya geldi.

Yaklaşık 20 saat süren müzakerelerde taraflar zaman zaman anlaşmaya oldukça yaklaştı. Görüşmelere katılan kaynaklara göre taraflar bazı noktalarda “yüzde 80 oranında uzlaşma” sağladı. Ancak son aşamada alınması gereken kritik kararlar nedeniyle süreç tıkandı.

En büyük anlaşmazlık: nükleer program ve Hürmüz

Görüşmelerin merkezinde İran’ın nükleer programı ile Hürmüz Boğazı’nın kontrolü yer aldı. ABD tarafı, İran’ın hiçbir şekilde nükleer silah elde edemeyeceği bir anlaşma talep ederken; Tahran yönetimi yaptırımların kaldırılması ve uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasında ısrarcı oldu.

Ayrıca İran’ın küresel enerji akışı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü de önemli bir kriz başlığı olarak öne çıktı. Washington yönetimi boğazın tamamen açılmasını isterken, İran mevcut kontrolünü sürdürmek istiyor.

Salonda gerilim, koridorda diplomasi

Görüşmeler boyunca atmosferin oldukça gergin olduğu belirtildi. Zaman zaman tarafların seslerini yükselttiği, hatta toplantıların kısa süreliğine kesildiği ifade edildi. Pakistanlı arabulucuların devreye girerek tarafları ayrı odalara aldığı ve süreci yumuşatmaya çalıştığı aktarıldı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin, ABD’ye yönelik “Size nasıl güvenebiliriz?” sözleri ise güven krizinin derinliğini gözler önüne serdi.

ABD’den kırmızı çizgi

ABD tarafı, İran’ın nükleer faaliyetlerini tamamen sonlandırmasını, zenginleştirilmiş uranyum stoklarını teslim etmesini ve bölgesel politikalarını değiştirmesini talep etti. Ayrıca İran’ın bölgedeki vekil güçlere desteğini kesmesi ve Hürmüz Boğazı’nı koşulsuz açması istendi.

Washington yönetimi bu talepleri “kırmızı çizgi” olarak tanımladı ve geri adım atılmadığını vurguladı.

İran güvence ve yaptırımların kaldırılmasını istiyor

İran tarafı ise kalıcı ateşkes garantisi, gelecekte saldırı yapılmayacağına dair güvence ve tüm yaptırımların kaldırılmasını talep etti. Ayrıca dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve nükleer faaliyetlerde egemenlik hakkının tanınması da öncelikli beklentiler arasında yer aldı.

Diyalog kapısı açık kaldı

Tüm anlaşmazlıklara rağmen taraflar tamamen masadan kalkmış değil. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın yeniden temas kurmak istediğini açıklaması ve yetkililerin “ilerleme var” mesajı vermesi, diplomatik sürecin devam edeceğine işaret etti.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de arabuluculuk çabalarının sürdüğünü belirterek “Tüm sorunların çözümü için tam bir çaba var” dedi.

Savaşın gölgesinde diplomasi

Altı hafta süren savaşın ardından gelen bu görüşmeler, hem bölgesel hem küresel ekonomi açısından kritik önem taşıyor. İran’ın enerji arzını kısıtlaması küresel piyasaları etkilerken, ABD’de yaklaşan seçimler öncesi artan ekonomik baskı da Washington’u diplomasiye zorluyor.