ABD-İran savaşı küresel gıda tedarikinde "Covid-19" benzeri bir yıkıma yol açabilir

• ABD ve İsrail'in İran'a yönelik savaşı, gübre ve yakıt fiyatlarını yükselterek Asyalı çiftçileri ekim yapmaktan vazgeçiriyor.
• BM yetkilileri, Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın küresel tarım-gıda sisteminin merkezinde büyük bir yıkıma yol açtığını belirtiyor.
• Dünyadaki üre tedarikinin yüzde 30'unun kesildiği ve şubat ayından bu yana fiyatların yüzde 40 arttığı kaydedildi.
• Uzmanlar, krizin çözülmemesi halinde gıda sektöründe Covid-19 pandemisine benzer bir küresel şok yaşanabileceği konusunda uyarıyor

ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın Basra Körfezi'ndeki nakliyeyi durma noktasına getirmesi Asya’da binlerce kilometre ötedeki çiftçilerin hesaplarını altüst etti.

Ekonomistler, savaş neticesinde kilit ekim sezonlarının başında artan yakıt, gübre ve plastik maliyetlerinin yılın ikinci yarısında ve sonrasında mahsul verimini keskin bir şekilde düşüreceğini belirtiyor.

The Washington Post özel haberine göre Tayland’da pirinç hasadını yeni tamamlayan çiftçiler yeniden ekim yapmak yerine tarlalarını boş bırakma kararı alıyorlar.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Genel Direktörü Dongyu Qu, savaşın sadece jeopolitik bir kriz olmadığını, aynı zamanda "küresel tarım-gıda sisteminin merkezinde bir aksamaya" yol açtığını vurguladı.

Üre tedarikinin yüzde 30'u silindi

İran'ın Körfez'deki gaz altyapısının tahrip edilmesi ve Hürmüz Boğazı'nı kapatma çabaları, yakıt ve hasadı artıran güçlü bir azot kaynağı olan üre gibi türevlerin Orta Doğu'dan çıkmasını engelledi.

CRU Group kıdemli analisti Pranshi Goyal, dünyadaki ürenin yüzde 30'unun "silindiğini" ifade etti.

Büyük bir gübre üreticisi olan Çin kendi çiftçilerini korumak için ihracatı kısıtlarken, bir diğer büyük üretici Rusya'da talebin hızla arttığı kaydedildi. Spot piyasada üre fiyatlarının şubat ayından bu yana yüzde 40 arttığı bildirildi.

Hürmüz Boğazı'ndaki kriz büyüyor

Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, şubat ayının sonundan bu yana fiilen abluka altında bulunuyor.

Trump, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nda mahsur kalan gemilere yön göstereceğini belirtip “Özgürlük Projesi” adını verdiği operasyonu başlatmıştı. Ancak kısa süre sonra projeyi durdurup İran’la müzakerelere geri dönüldüğünü açıkladı.

Analist Goyal, gemi trafiği yeniden başlasa bile kargoların varış noktalarına ulaşması ve piyasaların istikrar kazanmasının en az bir veya iki ay süreceğini belirterek, "Bu sorun doğrusal olmayan bir şekilde büyüyor" dedi.

Covid-19 benzeri yıkım uyarısı

Savaş sonrası kilit ekim dönemlerine ilk giren ülkeler olan Tayland, Filipinler, Bangladeş ve Avustralya'da çiftçiler ekimi atlamayı veya gübre kullanımını azaltmayı tercih ediyor.

FAO Baş Ekonomisti Maximo Torero, savaşın ürün takvimine daha fazla yansımasıyla diğer ülkelerdeki çiftçilerin de benzer seçimler yapmak zorunda kalacağını söyledi.

Torero, "Şu anda Asya'daki etkiler daha şiddetli. Ancak açıkçası bu kriz doğudan batıya ve güneyden kuzeye doğru ilerliyor" değerlendirmesinde bulundu.

Dünyanın en büyük tarım üreticilerinden Hindistan ve Brezilya'nın haziran ayında üre siparişlerini artıracağı, o zamana kadar tedarik sağlanamazsa birçok ülkede "önemli verim kayıpları" yaşanacağı uyarısı yapıldı.

Emtia fiyatlarının tırmanarak enflasyonu körükleyeceğini belirten Torero, ekonomik büyümeye vurulacak darbenin "Covid-19'da yaşananlara çok yakın olacağını" ifade etti.