ABD, İran’ın deniz ticaretini durdurdu; diplomasi umudu sürüyor

• ABD, İran’a giriş-çıkış yapan deniz ticaretini tamamen durdurduğunu açıkladı.
• Donald Trump, İran ile müzakerelerin Pakistan’da yeniden başlayabileceğini söyledi.
• ABD-İran arasında temel anlaşmazlıklar sürüyor.

ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını devreye almasıyla bölgede gerilim tırmanırken, Washington ve Tahran arasında yürütülen dolaylı görüşmelerde ilerleme sinyalleri verilmesi dikkat çekiyor. Askeri baskı ve diplomatik temaslar eş zamanlı olarak devam ediyor.

Deniz ablukası ve askeri baskı

ABD, Çarşamba günü yaptığı açıklamada İran’a yönelik deniz ticaretini “tamamen durdurduğunu” bildirdi. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) yetkilileri, uygulamanın başlamasından sonraki 36 saat içinde İran’a giriş ve çıkış yapan ticari deniz trafiğinin durdurulduğunu açıkladı.

Komutanlık, İran ekonomisinin yaklaşık yüzde 90’ının deniz taşımacılığına bağlı olduğunu savunarak, bu adımın ekonomik etkisinin büyük olacağını belirtti. Ayrıca, uygulamanın başlamasından bu yana sekiz İran bağlantılı petrol tankerinin durdurulduğu ve bazı gemilerin geri çevrildiği bildirildi. Çin sahipli ve yaptırım altındaki “Rich Starry” adlı tanker de geri dönen gemiler arasında yer aldı.

Bölgenin kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki hareketliliğin de bu gelişmelerden doğrudan etkilendiği aktarıldı.

Diplomasi trafiği ve Trump’ın açıklamaları

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen görüşmelerin Pakistan’da yeniden başlayabileceğini ve iki gün içinde önemli gelişmeler yaşanabileceğini ifade etti. Trump, 21 Nisan’da sona erecek geçici ateşkesin uzatılmasının gerekli olmayabileceğini söyledi ancak bir anlaşmanın tercih edilen seçenek olduğunu vurguladı.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise hafta sonu yapılan ancak sonuçsuz kalan görüşmelere rağmen “iyimser” olduğunu belirtti. Vance, iki ülke arasındaki güven eksikliğine dikkat çekerek sürecin kısa sürede çözülemeyeceğini ifade etti.

Pakistan, İran ve Körfez ülkelerinden yetkililer de müzakere ekiplerinin yeniden Pakistan’a dönebileceğini doğrularken, İranlı bir kaynak henüz kesinleşmiş bir tarih olmadığını aktardı.

Ekonomik etkiler ve küresel piyasalar

Artan diplomatik temas beklentisi, küresel piyasalarda sınırlı bir rahatlama yarattı. Petrol fiyatları düşerken Asya borsalarında yükseliş görüldü. Güvenli liman olarak görülen dolar ise önceki düşüşlerin ardından dengelendi.

Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, özellikle Asya ve Avrupa’ya yapılan enerji sevkiyatlarını etkileyen kritik bir faktör olarak öne çıkıyor. Bölgedeki çatışmaların yaklaşık 5.000 kişinin ölümüne yol açtığı, bunların yaklaşık 3.000’inin İran’da, 2.000’inin ise Lübnan’da olduğu belirtildi.

Nükleer program ve temel anlaşmazlıklar

Görüşmelerin en kritik başlığını İran’ın nükleer programı oluşturuyor. ABD, İran’ın tüm nükleer faaliyetlerinin 20 yıl süreyle askıya alınmasını önerirken, Tahran bu süreyi 3 ila 5 yıl ile sınırlamayı teklif etti.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı Rafael Grossi, uranyum zenginleştirme süresine ilişkin kararın siyasi bir mesele olduğunu ve tarafların uzlaşma ihtimalinin bulunduğunu belirtti.

ABD ayrıca İran’daki zenginleştirilmiş uranyumun tamamen ülkeden çıkarılmasını isterken, Tahran yaptırımların tamamen kaldırılmasını talep ediyor. Taraflar arasındaki bu temel farklar müzakere sürecinin en büyük engeli olarak değerlendiriliyor.

Bölgesel çatışmalar ve güvenlik krizi

Diplomatik çabalara rağmen bölgedeki çatışmalar devam ediyor. İsrail’in Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarını sürdürdüğü, bu operasyonların ateşkes kapsamı dışında değerlendirildiği ifade ediliyor. İran ise bu saldırıların ateşkese dahil olduğunu savunuyor.

Lübnan’da görev yapan Birleşmiş Milletler barış gücü personelinin öldürülmesi de uluslararası tepkilere yol açtı. Endonezya’dan üç barış gücü askerin yaşamını yitirmesinin ardından aralarında Birleşik Krallık, Kanada ve Japonya’nın da bulunduğu ülkeler, çatışmaların acilen sona erdirilmesi çağrısında bulundu.