BRAC Institute: Uluslararası hukukun çöküşü ve küresel düzenin geleceği

Avusturya merkezli düşünce kuruluşlarından BRAC Institute'de, son dönemde yaşanan gelişmeler ışığında uluslararası hukuka dayalı düzenin geleceğinin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

Son dönemde dünyada yaşanan çatışmalar ışığında, küresel düzenin uluslararası hukuk olmadan işleyebilirliğini sorgulandığı analizde, 2.Dünya Savaşı’ndan sonrasına hakim olan kuralların artık yıkıldığı ve sarsıntılarının önümüzdeki yıllarda çok fazla hissedileceği tespiti yapıldı.

Analizde ayrıca; uluslararası bağımsız bir araştırma kuruluşu olan War Watch'ın İnsani Hukuka Odaklanış Raporu'na dair bilgilere yer verildi.

İşte BRAC Institute'de yayınlanan analiz:

Dünya, son dönemde yaşanan tüm başarısızlıklara rağmen uluslararası hukuk olmadan işleyebilir mi sorusu artık neredeyse tek gündem haline geldi.

Kurallara dayalı dünya düzeninin parçalandığı geçtiğimiz yıl boyunca, bu soru giderek daha meşru bir hal alarak sürekli alıyor.

Pek çok kişi dünyanın her zaman şiddet dolu, belirsiz ve çatışmalarla kuşatılmış olduğunu savunabilir. Ancak durum, ABD Başkanı Donald Trump’ın Ocak 2025’te Beyaz Saray’a gelişinden bu yana çok daha fazla tehlikeli hale geldi.

Uluslararası hukukun can çekiştiği ve 2.Dünya Savaşı’ndan sonrasına hakim olan kuralların yıkılmasının sarsıntıları önümüzdeki yıllarda çok fazla hissedilecek.

Cenevre Uluslararası İnsani Hukuk ve İnsan Hakları Akademisi tarafından son 18 ayda yaşanan 23 silahlı çatışma üzerine yapılan bir çalışmada; küresel çatışmaların etkilerini sınırlamayı amaçlayan uluslararası hukukun kırılma noktasında olduğu sonucuna vardı.

Çalışma; Gazze’de 18.592 çocuğun ölümünü, Ukrayna’da artan sivil kayıplarını ve Kongo’da ve Sudan'da yaşanan şiddetin “insan haklarınının” çökmekte olan bir sistemin içerisinde ayakta kalmaya çalıştığını ortaya koydu.

Bu durum, ihlallerin ölçeğinin ve bunları önlemeye yönelik uluslararası sistemin, artık dünyayı koruyamadığını net bir şekilde ortaya koydu.

Kritik kırılma noktası

Son olarak 2 Şubat’ta yayımlanan "War Watch İnsani Hukuka Odaklanış Raporu”, dünya genelindeki çatışmaların, küresel sistem tarafından nasıl önlenemediğini net bir şekilde ortaya koydu.

Diğer yandan rapor; Trump’ın görevdeki ilk 12 ayında sekiz savaşı bitirdiği yönündeki iddialarına yalın bir tezat oluşturuyor.

Çalışma ayrıca, uluslararası insani hukukun daha önce hiç görülmemiş bir "kritik kırılma noktasında" olduğu sonucuna varıyor.

Rapora göre insanlar, uluslararası hukuk zayıfladıkça işlerin doğasında var olan vahşeti ve "orman kanunu" halini giderek daha fazla sorguluyor. Örneğin, Ukrayna’nın bazı bölgelerindeki insanlar Rus ordusunun sivil altyapıya yönelik saldırıları altında acı çekiyor. Ayrıca İsrail, iki yılı aşkın bir süredir Gazze’yi amansızca bombalıyor ve binlerce masum insan hayatını kaybetti.

Tarih, dünyanın uluslararası hukukla ilgili sorunlar yaşadığı dönemleri elbette yaşadı. Ancak uluslararası hukuk, her ne kadar kusurlu olsa da güvenlik, istikrar, ticaret, iletişim ve çatışma çözümü çerçevelerinde her zaman müzakerelerin temelini oluşturmuştu.

Bugün gelinen noktada ise dünya, bu konuda hiç olmadığı kadar zor durumda.

Yıllar boyunca büyük güçler, özellikle de ABD, 2.Dünya Savaşı sonrası silahlı çatışmaları düzenleyen 1949 Cenevre Sözleşmeleri gibi kuralların kabul edilmesine öncülük etti. Ancak şu anda Trump bu kuralların yıkılması noktasında başrol oynuyor.

Sonuç

Görünüşe göre İran’da yeni bir askeri maceranın arefesinde olan ABD, alarm verici bir silah ve teknoloji yarışı ile kaynak mücadelesinin yaşandığı bu çağda, kurallara dayalı dünyanın yıkılması noktasında yeni bir adım atacak.

İnsanlık ve dünya için varoluşsal tehditler, son yüzyılda olmadığı kadar üst seviyede ve kurallara dayalı bir düzenin varlığı artık hiç olmayabilir.