CERN büyük hadron çarpıştırıcısının yerine 91 kilometrelik yeni tesis inşa edecek

• Yuri Milner ve Eric Schmidt önderliğindeki küresel bağışçı grubu, temel fizik araştırmaları için tarihin en büyük özel yatırım paketine imza attı.
• Mevcut tesisten üç kat daha büyük olan 91 kilometrelik yeni dairesel çarpıştırıcı, Fransa ve İsviçre sınırının 200 metre altında inşa edildi.
• Projenin 2040'lı yıllarda tamamlanarak karanlık madde, antimadde dengesizliği ve Higgs bozonu üzerine devrim niteliğinde veriler sunması hedeflendi.

Bilim tarihinde özel sektörden gelen en büyük destek sağlandı

CERN Konseyi, Breakthrough Prize Foundation ve Schmidt Sciences gibi prestijli kuruluşların projeye 860 milyon euro tutarında bir kaynak ayırdığını resmen duyurdu. Yuri Milner ve Eric Schmidt önderliğindeki bu konsorsiyum, bilim dünyasında kamu ile özel sektör iş birliğinin en güçlü örneklerinden birini sergiledi.

Bağışçılar arasında John Elkann ve Xavier Niel gibi dünyaca tanınan girişimcilerin de yer aldığı bilgisi kamuoyuyla paylaşıldı. Bu finansal ortaklık, evrenin gizemlerini keşfetmeye yönelik küresel çabaların yeni bir boyuta taşınmasını sağladı.

Geleceğin dairesel çarpıştırıcısı 91 kilometrelik dev tüneliyle inşa edilecek

Fransa ve İsviçre sınırının yer ortalama 200 metre altında konumlandırılacak olan tesis, 91 kilometrelik çevresiyle dünyanın en büyük laboratuvarı unvanını aldı. Mevcut Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndan üç kat daha geniş olan bu yapı, parçacıkları çok daha yüksek enerji seviyelerinde çarpıştıracak şekilde tasarlandı.

Devasa halkanın kurulumuyla birlikte Higgs bozonu üzerinde daha hassas ölçümler yapılması ve yeni fizik yasalarının keşfedilmesi amaçlandı. Bilim insanları, bu teknolojik altyapının karanlık madde ve antimadde dengesizliğini çözmek için en güçlü aday olduğunu vurguladı.

Cern genel direktörü fabiola gianotti tarihi ortaklığı değerlendirdi

CERN Genel Direktörü Fabiola Gianotti, yaptığı resmi açıklamada "Tarihte ilk kez özel bağışçılar, insanlığın temel fizik anlayışında büyük adımlar atmasını sağlayacak bir araç için CERN ile ortaklık kurdu" dedi. Gianotti, sağlanan desteğin gelecekteki bilimsel keşiflerin sınırlarını zorlayacağını ve evrenin en temel sorularına yanıt bulacağını özellikle belirtti.

Özel fonların temel araştırmalara dahil olmasının bilimsel ilerlemeyi hızlandıracağı görüşü kurum içerisinde hakim oldu. Bu iş birliğinin, küresel ölçekteki diğer devasa bilimsel projeler için de emsal teşkil ettiği aktarıldı.

Projenin onay süreci ve inşaat takvimi netleşti

Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı projesi için nihai fizibilite raporunun 2026 yılının Mayıs ayında tamamlanması kararlaştırıldı. İnşaat sürecine dair kesin onayın ise 2028 yılı civarında verilmesi ve tünel kazma işlemlerine başlanması öngörüldü.

Tesisin tam kapasiteyle faaliyete geçmesinin 2040’lı yılların ikinci yarısını bulacağı ve bu süreçte mevcut çarpıştırıcının görevini devredeceği açıklandı. Projenin hayata geçirilmesiyle birlikte Avrupa'nın parçacık fiziği araştırmalarındaki liderlik pozisyonu perçinlendi.

Evrenin karanlık noktaları ve yeni keşiflerin önü açıldı

Bilim insanları, 91 kilometrelik tünel sayesinde evrenin görünmeyen yüzde 95'ini oluşturan karanlık madde ve enerjiye dair somut kanıtlar bulmayı hedefledi. Standart Model’in açıklayamadığı fizik kurallarının bu devasa tesis bünyesinde yapılacak deneylerle gün yüzüne çıkarılması planlandı.

Çin'in benzer projesini askıya almasıyla birlikte, CERN'in hamlesi dünyadaki en güçlü ve tek bilimsel seçenek olarak öne çıktı. Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı, önümüzdeki yarım yüzyıl boyunca insanlığın doğa yasalarını anlama çabasının merkezi haline geldi.