Çin, yapay zekâ kontrollü silahları doğadan öğrenen algoritmalarla eğitiyor

Çin Halk Kurtuluş Ordusu’na (PLA) bağlı üniversiteler ve savunma sanayii kuruluşları tarafından yürütülen araştırmalar, sürü hâlinde hareket eden insansız hava araçları, robot köpekler ve otonom kara sistemlerinin asgari insan müdahalesiyle muharebe icra edebilmesini hedefliyor.

Eylül ayında Pekin’de düzenlenen bir askerî geçit töreninde sergilenen ve kamuoyunda “robot kurtlar” olarak adlandırılan silahlı kara robotları ile farklı tipte insansız hava araçları, bu yaklaşımın sahaya yansıyan örnekleri arasında yer aldı.

Şahinlerden öğrenen savunma, güvercinlerden öğrenen saldırı

PLA ile bağlantılı üniversitelerden biri olan Beihang University’de yürütülen bir araştırmada, drone sürülerinin gerçek zamanlı çatışmalarını simüle edebilmek için hayvan davranışları incelendi. Araştırmacılar, şahinlerin av seçme biçimlerini temel alarak savunma dronlarını en savunmasız hedefleri tespit edip imha edecek şekilde eğitti.

Saldırı rolündeki dronlar ise güvercinlerin kaçınma davranışları örnek alınarak, savunma unsurlarından sakınmayı öğrenecek biçimde programlandı. Beşer drondan oluşan iki sürü arasında yapılan testte, “şahin” algoritmasıyla eğitilen savunma dronlarının 5,3 saniye içinde tüm saldırı dronlarını etkisiz hâle getirdiği bildirildi.

Bu çalışma, Nisan 2024’te patentle tescillendi ve son yıllarda Çin’de sürü zekâsı alanında verilen yüzlerce askerî nitelikli patentten biri oldu.

Yapay zekâ rekabeti askerî alanda yoğunlaşıyor

ABD ile Çin arasında giderek belirginleşen yapay zekâ rekabetinde, askerî uygulamalar en kritik ve tartışmalı alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Çinli askerî teorisyenler, Ekim 2024’te yayımlanan bir değerlendirmede geleceğin savaşlarını şu ifadelerle tanımladı:

Algoritmalar tarafından yönlendirilen, insansız sistemlerin ana muharip güç olduğu ve sürü harekâtlarının temel muharebe biçimi hâline geldiği yeni bir savaş tarzı.

Bu yaklaşım, Çin’de barutun icadıyla karşılaştırılıyor; ancak bazı Çinli yorumcular, bu teknolojinin tarihsel olarak başka ülkeler tarafından daha etkin şekilde askerîleştirildiğini savunuyor.

Sürü dronlar cephede çok yönlü kullanılıyor

Sürü hâlinde kullanılan dronlar; aldatma, keşif, istihbarat toplama ve kamikaze saldırılar gibi çok sayıda rolde görev yapabiliyor. Ukrayna’daki savaş, bu sistemlerin hızla evrim geçirdiği ve gerçek muharebe koşullarında test edildiği bir laboratuvar işlevi gördü.

Uzmanlara göre Çin, bu alanda donanım avantajını kullanıyor. Çin fabrikalarının yılda bir milyondan fazla düşük maliyetli drone üretebildiği, buna karşılık ABD’nin üretiminin on binlerle sınırlı kaldığı ve birim maliyetlerin çok daha yüksek olduğu belirtiliyor.

Swarm 1 ve Jiutian projeleri öne çıkıyor

Çin devlet televizyonu, 2024 yılında Swarm 1 adlı kamyon konuşlu bir sistemi tanıttı. Bu sistemin tek bir araçtan 48 sabit kanatlı dronu aynı anda fırlatabildiği, birden fazla araçla ise 200’e kadar dronun koordineli görev icra edebildiği iddia edildi.

Buna ek olarak, Aralık ayında ilk uçuşunu yaptığı açıklanan Jiutian adlı büyük “ana platform” dronun, havada küçük dron sürülerini serbest bırakmak üzere tasarlandığı bildirildi. Aynı dönemde tanıtılan silahlı robot kurtların üreticisi olan China South Industries Group, kara robotları ile hava dron sürülerini birleştiren “yeni bir müşterek muharebe modeli” üzerinde çalıştıklarını açıkladı.

Deneyimsizlik endişesine algoritmik çözüm

Uzmanlar, sürü zekâsına olan ilginin yalnızca teknolojik değil, kurumsal nedenleri de olduğuna dikkat çekiyor. PLA’nın 1970’lerin sonundan bu yana büyük ölçekli bir savaşa girmemiş olması, alt kademe komutanların tecrübesine yönelik soru işaretlerini beraberinde getiriyor.

Washington merkezli Jamestown Foundation’dan açık kaynak istihbarat uzmanı Sunny Cheung, Çin askerî literatüründe şu eğilimin öne çıktığını belirtiyor:

Somut görevler söz konusu olduğunda, otonom sistemlerin insanlardan daha iyi performans gösterebileceğine dair artan bir kanaat var.

Riskler ve belirsizlikler sürüyor

Buna karşın yaklaşım önemli riskler de barındırıyor. Yapay zekâ algoritmalarının gerçek savaş koşullarında beklenildiği gibi çalışmaması, sistemlerin elektronik harp yoluyla devre dışı bırakılması veya kontrolden çıkan ölümcül kararlar alınması olasılığı, Çinli ve yabancı uzmanlar tarafından dile getiriliyor.

Çin Ulusal Savunma Üniversitesi’nden stratejist Zhu Qichao, yapay zekânın karar alma süreçlerindeki şeffaflık eksikliğinin sorumluluk sorunlarına yol açabileceği uyarısında bulundu.