Teknoloji ve sosyal medya dili şekillendirse de, kelimelerin sözlükteki "gerçek" anlamları değişmez bir referans noktasıdır. Dilimizin sürprizlerle dolu yapısı, Türkçeyi öğrenmeyi ve incelemeyi her zaman heyecan verici bir hale getiriyor. TDK'nın güncel yazım kılavuzunda sıkça aranan bu kelimelerden biri de dönmek olarak öne çıkıyor.
TDK Kayıtlarında dönmek nedir?
Cümle içindeki vurgusuna göre farklı kavramları karşılayabilen bu sözcük için TDK sözlüğünde ayrı ayrı açıklamalar yer almaktadır.
- nesnesiz Kendi ekseni üzerinde veya başka bir şeyin dolayında hareket etmek
- -e, -den Geri gelmek, geri gitmek
- -e Yönünü belli bir tarafa doğru çevirmek
- -i Bir tarafa sapmak
- -e Bir şeyi andıracak duruma girmek, benzemek
- Sınıfta kalmak
- -e Durumdan duruma geçmek, değişmek, olduğundan daha değişik bir durum almak
- -de Belirli bir yerde dolaşmak
- -de Kendini bir yandan bir yana çevirmek
- Yönetilmek, düzene konulmak, çekip çevrilmek
- -e Söz konusu etmek, hatırlamak
- -e Bırakılan bir konu veya işe başlamak
- mecaz Hileyle, gizlice yapılmak
- din bilimi İnanç, din veya düşüncesini değiştirmek
Dönmekin cümle içinde kullanımı
Farklı yazarlardan ve metinlerden alıntılanan, kelimenin kullanım sahasını gösteren cümleleri inceleyebilirsiniz.
- İçeride anahtarın acı bir gıcırtıyla döndüğünü duydum.
- Ertesi gün aynı yoldan Bodrum'a döndük.
- Babam birdenbire bana döndü.
- Gülümseyerek bir köşeyi döndü.
- Dikmen yolları, mabede adak için gidenlerin yollarına dönmüştü.
- Çocuk çalışmazsa bu yıl döner.
- Erkekler tekaüt olunca çocuğa dönüyorlar.
- Yatağında sabaha kadar dönüp durdu.
- Biz yine onun gençliğine, lise öğretmeni olduğu zamana dönelim.
- Burada bir şeyler oluyor, bir şeyler dönüyor ama anlayamıyorum.
- Annesinin İtalyan Yahudisiyken döndüğünü söylemişti.
Dönmek kelimesi içeren atasözleri ve deyimler
Anlatımı kuvvetlendiren ve bu kelimeyi içeren kalıplaşmış sözler TDK verileriyle aşağıdadır.
- Döne dolaşa
- Dönüp dolaşmak
- Dönüp geriye bakmak
Dönmek kelimesi ile türetilen birleşik kelimeler
Sözlük kayıtlarına göre dönmek ile ilişkili olan birleşik kelimeler ve tamlamalar aşağıda yer almaktadır.
- Fırdöndü
- Gündöndü
- Yanardöner
- Köşe dönücü
