Dr. Altay Cem Meriç: Değerlerine saldırıldığında susan insan, bir 'insan posasına' dönüşür

gdh Sahne'nin konuğu olan Yazar Dr. Altay Cem Meriç, modern insanın en büyük krizinin "tepkisizlik" ve "kimlik kaybı" olduğunu vurguladı. Haksızlık karşısında susmanın bir erdem değil, aksine kişiliği yok eden bir süreç olduğunu belirten Meriç, "Değerlerine, kutsallarına sövüldüğünde sessiz kalan, nihayetinde bir insandan ziyade insan posasına benzer" tespitiyle dikkat çekti.

Dijital çağın getirdiği bilgi kirliliği, inanç krizleri ve toplumsal yozlaşma konularının masaya yatırıldığı gdh Sahne’nin bu bölümünde Dr. Altay Cem Meriç, modernitenin dayattığı yaşam tarzına ve zihin dünyamızı şekillendiren algılara dair çarpıcı analizlerde bulundu.

Sosyal medya illüzyonundan gençlerdeki ateizm dalgasına, evliliklerin çöküşünden Batı merkezli tarih anlayışına kadar pek çok konuyu değerlendiren Meriç, geleceğin toplumunu inşa etmek için önce "şahsiyetli" bir duruşun gerekliliğine işaret etti.

"Anormal durumlarda normal tepki vermek, anormalliktir"

Konuşmasında, günümüzde "olgunluk" veya "efendilik" adı altında pasifize edilmiş bir insan modelinin dayatıldığını belirten Meriç, değer yargılarına yapılan saldırılar karşısında gösterilen tepkisizliği sert bir dille eleştirdi.

Bir insanın şahsiyetini korumasının, toplumun şahsiyetini korumakla eşdeğer olduğunu vurgulayan Meriç, şu ifadeleri kullandı:

"O kadar tantana oldu, neden? Çünkü bu benim şahsiyetime yakışmıyor. Bana kimse küfür edemez. Kendi babasına, kendi değerlerine sövüldüğünde sessiz kalabilen bir insan, nihayetinde bir insandan ziyade insan posasına benzer. Burada metroda senin yüzüne tükürse birisi, buna karşı reaksiyon vermen gerekir. Anormal durumlarda normal tepkiler vermek anormalliktir."

"Ateizm bir 'moda' olarak yayıldı ancak bu dalga kırılıyor"

Son yıllarda gençler arasında yaygınlaşan ateizm ve deizm akımlarının entelektüel bir sorgulamadan ziyade, popüler kültürün dayattığı bir "taklit" mekanizmasıyla ilerlediğini belirten Meriç, bu rüzgarın artık tersine döndüğünü söyledi.

Toplumda inançsızlığın "havalı" bir kimlik gibi sunulduğu dönemin kapandığını ifade eden Meriç, "İnsanın temel insiyaklarından birisi taklittir. Bilmediğin konuda taklit edersin. Bir jeoloğun çıkıp dine saldırması havalı görünüyorsa, ona öykünenler de öyle olur. Bu dalga ülkenin en eğitimli kesiminden aşağıya doğru yayıldı. Ancak ben son bir yıldır bunun kırıldığını düşünüyorum. Artık bu 'havalı' bir şey değil ve sonuçlarını önümüzdeki yıllarda daha net göreceğiz" değerlendirmesinde bulundu.

"Bize öğretilen tarih, Batı üstünlüğünü zihinlere kazımak içindi"

Meriç, eğitim sistemimizde ve akademik camiada kabul gören "ana akım" tarih anlatısının tarafsız olmadığını, aksine Batı medeniyetinin üstünlüğünü kabul ettirmek üzere kurgulanmış oryantalist bir bakış açısı taşıdığını vurguladı.

Edward Said’in Oryantalizm eserine atıfta bulunan Meriç, "Ortada herkesin kabul ettiği bir 'mainstream' (ana akım) anlatı var. Peki bu anlatı kimin işine yarıyor? Baktığınızda bu anlatıların büyük bir kısmı, sadece Batı üstünlüğünü bilinçaltımıza yerleştirmek için kurgulanmış. Bizim bu anlatıları kritik etmemiz ve kendi perspektifimizi oluşturmamız gerekiyor" dedi.

"Evlilikler 'Ben' demekten yıkılıyor"

Modern toplumun en büyük çıkmazlarından biri olan aile kurumunun zayıflaması ve boşanma oranlarının artması konusuna da değinen Dr. Altay Cem Meriç, sorunun temelinde "bencillik" ve "fedakarlık eksikliği" olduğunu belirtti.

30'lu yaşlardan sonra evlenen bireylerin "köşeli karakterlere" dönüştüğünü ve esneme paylarının azaldığını ifade eden Meriç, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Evliliklerin bitme sebebi, modern insanın 'ben' demekten vazgeçememesidir. Bir taraf oyun bağımlısı, diğer taraf kendi dünyasında; kimse diğergamlık (fedakarlık) gösteremiyor. Herkes kendi konforunu düşünüyor. Oysa aile, 'ben' değil 'biz' olabilmeyi gerektirir. Modern insan bu fedakarlığı gösteremediği için evlilikler yürümüyor."

"Sanal şöhret illüzyonu: Sürekli görünüyorsunuz ama bir öneminiz yok"

Sosyal medyanın bireyi gerçeklikten koparan bir illüzyon yarattığına dikkat çeken Meriç, sürekli görünür olmanın "önemli biri olmak" anlamına gelmediğini vurguladı.

Bu durumu "Seda Sayan sendromu" benzetmesiyle açıklayan Meriç, "Sürekli görüntüleniyorsunuz ama hiçbir öneminiz yok. Gerçek hayattan kopmuşluk, uzun vadede iyi bir şey üretmenizi engelliyor. Bu bir illüzyondur. Hakikatin bir özgül ağırlığı vardır ve sanal dünyadaki köpük, gerçek hayattaki ağırlığın yerini tutamaz" ifadeleriyle sözlerini noktaladı.