F-35
Rapora göre, ABD'nin en maliyetli silah sistemi olan F-35 filosunun yalnızca yüzde 25'i tüm görevlerini eksiksiz yerine getirebilecek durumda bulunuyor.
GAO verilerine göre F-35'in görev yapabilirlik oranı (Mission Capable Rate), 2021 mali yılında yüzde 67 seviyesindeyken 2025 mali yılında yüzde 44'e geriledi. Uçağın tüm görevlerini yerine getirebilme oranını ifade eden tam görev yapabilirlik seviyesi (Full Mission Capable Rate) ise aynı dönemde yüzde 38'den yüzde 25'e düştü.
Yazılım gecikmeleri ve parça sıkıntısı etkili oldu
ABD Hava Kuvvetleri yetkilileri, 2025 yılındaki düşüşte yeni teslim edilen uçaklardaki yazılım gecikmeleri, kritik yedek parça eksiklikleri ve korozyon sorunlarının etkili olduğunu belirtti.
GAO raporunda, "F-35, Savunma Bakanlığı'nın en maliyetli silah sistemi olmasına rağmen performans hedeflerini karşılayamadı ve uçağın işletme maliyetleri artmaya devam ediyor" ifadelerine yer verildi.
Hedef 2030'da yüzde 80 görev yapabilirlik
F-35 Müşterek Program Ofisi (JPO), kötüleşen tabloyu tersine çevirmek amacıyla Haziran 2025'te "Global Support Solution Reset" programını başlattı.
Program kapsamında 2030 yılına kadar görev yapabilirlik oranının yüzde 80'e, tam görev yapabilirlik oranının ise yüzde 65'e çıkarılması hedefleniyor.
Ancak bu hedefin önemli bir maliyet getireceği belirtiliyor. JPO'nun hesaplamalarına göre, 2031 mali yılına kadar ilave 13,7 milyar dolarlık finansmana ihtiyaç duyulacak.
Sorunlar kısa vadede devam edebilir
GAO, programın başarıya ulaşmasını engelleyebilecek çeşitli risklere de dikkat çekti.
Raporda, "JPO, ilave 7 milyar dolardan fazla yedek parça ve malzeme tedariki için özel sektöre bağımlı olacak. Ancak kritik bileşenlerde üretim kapasitesi sorunları devam ediyor" denildi.
Lockheed Martin tarafından hazırlanan 2025 tarihli bir çalışmada, üretim zincirinin talebi karşılamakta zorlandığı 48 kritik parçanın bulunduğu belirtildi. Bunlar arasında daha önce çok sayıda F-35'in yerde kalmasına neden olan kokpit kanopileri de yer alıyor.
Lockheed Martin'e ödenen teşvikler tartışma yarattı
GAO raporu, Lockheed Martin'e ödenen performans teşviklerini de mercek altına aldı.
Buna göre 2020-2023 döneminde program ofisi, tam görev yapabilirlik oranları ve yedek parça tedarik performansını artırmayı amaçlayan teşvikler kapsamında Lockheed Martin'e 114 milyon dolardan fazla ödeme yaptı.
Ancak aynı dönemde söz konusu performans göstergelerinin ya yerinde saydığı ya da gerilediği ifade edildi.
Rapora göre bazı dönemlerde şirketin performans verileri, hizmet kaynaklı gecikmeler gibi nedenler gerekçe gösterilerek yukarı yönlü revize edildi ve böylece daha yüksek teşvik ödemeleri yapılmasının önü açıldı.
F-35 ABD hava gücünün temel unsuru olmaya devam ediyor
Tüm sorunlara rağmen F-35 programı ABD'nin gelecekteki hava gücünün temelini oluşturmaya devam ediyor.
Pentagon envanterinde halihazırda 800'den fazla F-35 bulunurken, 2040'lı yılların ortalarına kadar yaklaşık 1.700 ilave uçağın daha tedarik edilmesi planlanıyor.
ABD'nin F-35 filosuna yönelik toplam yaşam döngüsü işletme maliyetinin ise 2024 verilerine göre yaklaşık 1,6 trilyon dolar seviyesinde olduğu tahmin ediliyor.
JPO sözcüsü, rapordaki bulgulara katıldıklarını belirterek, "Global Support Solution Reset girişimiyle 2030 yılı hedeflerine ulaşmaya ve sürdürülebilirlik harcamalarında mali disiplini sağlamaya odaklanıyoruz" açıklamasında bulundu.
Lockheed Martin ise yaptığı açıklamada, "F-35 filosunun görev hazırlık oranlarını artırmak amacıyla yedek parça üretimini hızlandırmak için 2 milyar dolardan fazla yatırım yaptık" ifadelerini kullandı.
