Fransa’dan sömürge dönemi katliamları için Nijer ile ilk diyalog sinyali

• Fransa, 1899’daki Voulet-Chanoine Seferi’nin kurbanlarının torunlarını temsil eden topluluklarla diyaloga açık olduğunu açıkladı ancak resmî sorumluluk kabul etmedi.
• Sefer sırasında binlerce sivil öldürüldü, köyler yakıldı, yağmalandı. Fransa, o dönemden bu yana hiçbir asker ya da yetkiliyi yargılamadı.
• Topluluklar, tarihî belgeler ve arşivlere erişim ile iade talebinde bulunuyor. Henüz resmî tazminat talebi sunulmadı.
• Fransa, “geri yürürlük (non-retroaktivite)” ilkesi gereği uluslararası hukuk ihlallerinden sorumlu tutulamayacağını savundu.

Fransız subaylar Paul Voulet ve Julien Chanoine liderliğinde 1899 yılında gerçekleştirilen “Mission Afrique Centrale” (MAC), Nijer topraklarında binlerce sivilin öldürüldüğü, köylerin yağmalandığı ve insanların göçe zorlandığı bir kampanya olarak tarihe geçti.

Sadece Birni-N’Konni’de bir günde 400 kişi öldürüldü. Seferin ardından Nijer, Fransız Batı Afrikası’na dahil edildi.

Paris'ten sorumluluk yerine diplomatik temkin

Fransa’nın BM Daimî Temsilciliği tarafından BM Özel Raportörü’ne gönderilen yanıtta, “Nijerli yetkililerle ikili diyaloga ve kültürel iş birliğine açığız” ifadeleri yer aldı. Ancak Fransa, ne özür diledi ne de sorumluluğu kabul etti. Yanıtta, “uluslararası hukukun geriye yürütülemeyeceği” savunması yapıldı.

Söz konusu dosyada, Voulet’nin kendi raporları ve Nijerli tarihçilerin yazdıkları temel alınıyor. Avukat Jelia Sané, Fransa’nın bu olaylara dair iddiaların çoğunu zaten kendi içinde araştırdığını vurguladı.

Topluluklar, hem olayın resmî olarak tanınmasını hem de yağmalanan kültürel eserlerin ve insan kalıntılarının iadesini istiyor.

Sömürge geçmişiyle hesaplaşma

Fransa son yıllarda Ruanda Soykırımı, 1945 Cezayir Sétif Katliamı ve 1947 Madagaskar İsyanı’nda oynadığı rolü kabul etti. Ancak Voulet-Chanoine Seferi hâlâ Fransız müfredatında yer almıyor. Nijerli öğretmen Hosseini Amadou, “İlk adım tanıma olmalı. Sonrasında tazminat konuşulabilir” dedi.

Afrika Birliği için “Tazminat Yılı”

Afrika Birliği 2025’i “Tazminat Yılı” ilan etti. Nijerli dört topluluğun yıllardır süren lobi faaliyetleri, 2021’de yayımlanan ve Fransızca ile Hausa dilinde gösterilen African Apocalypse belgeselinin ardından ivme kazandı.

“Dilencilik değil, adalet istiyoruz”

Nijerli akademisyen Mamoudou Djibo, taleplerinin para değil adalet olduğunu vurguladı: “Dilenci değiliz. Önce insanlığa karşı suçlar kabul edilsin. Diyalog ondan sonra olur.”