Geçmek kelimesi ne anlama gelir? Geçmekin kısaca tanımı nedir?

Günlük hayatın koşturmacası içinde duyduğumuz pek çok kelime, bazen hafızamızda net bir karşılık bulamayabiliyor. Özellikle sosyal medya ortamlarında yayılan yanlış tanımlar, kelimelerin asıl anlamlarının unutulmasına yol açabiliyor. Sözlüklerdeki tanımıyla dikkat çeken geçmek ifadesinin dilimizdeki yeri ve kullanım alanları merak konusudur.

Geçmek ne demek? Türk Dil Kurumu Tanımı

Hem gerçek hem de terim anlamlarıyla literatürde yer bulan bu ifade, çok yönlü bir yapıya sahiptir. İşte kelimenin tüm anlam katmanları.

• -e Bir yerden başka bir yere gitmek
• -den Bir yandan girip diğer yandan çıkmak
• -den Yol, araç veya akarsu bir yerin yakınından veya içinden gitmek
• -den Bir duruma uğramak, konu olmak
• -i Okulda, sınavda başarı göstermek
• -de Ömür yaşamak
• -den Bir şeyi bundan böyle yapma durumunda olmamak
• -de Olmak, vuku bulmak, cereyan etmek
• -e, -i, -den Bulaşmak, sirayet etmek
• -e, -den Herhangi bir durum, soya çekim yoluyla birinde görünmek
• -e, -den Bulunduğu yeri veya konumu değiştirmek
• Bir yeri aşmak, öbür yana ulaşmak
• Yerini bırakıp başka yer almak
• -den Bir konu üzerinde veya bir yerde çalışmış olmak
• Etki yapmak; işlemek
• Görev almak
• Kalmak, devrolmak
• -i Geride bırakmak; aşmak
• nesnesiz Tükenmek, bitmek; sona ermek
• -i Üstünlük sağlamak
• -i Söylemeden veya bitirmeden atlamak
• -i Zamanı aşmak, geride bırakmak
• -le Zaman tükenmek
• -i Bir müzik parçasını meşk ederek öğrenmek, çalmak veya söylemek
• -i, -den Birinden meşk etmek
• Haberi bir iletişim aracı ile bildirmek
• nesnesiz Ateş vb. sönmek
• Yazılmak, girmek
• nesnesiz Sürümü olmak, satılmak
• -e, -i Konuşmada sözü geçmek veya basında yer almak
• nesnesiz Kullanımda olmak, tedavülde olmak
• nesnesiz Kabul edilemez olmak
• -den Bırakmak, vazgeçmek
• Bir yere gidip oturmak
• nesnesiz Çok bekletilmekten çürümeye yüz tutmak
• nesnesiz Sıyrılmak, kurtulmak, işin içinden çıkmak
• argo, yardımcı fiil Bazı kelimelerle birleşik fiil yapar
• -e, -i, ağızlardan Çekiştirmek, yermek

Geçmek ile kurulmuş örnek cümleler

Gerek günlük dilde gerekse edebi eserlerde kelimenin nasıl kullanıldığını gösteren örnekler şöyledir.

• Elindeki kitabı bırakıp bulundukları odaya geçtim.
• İplik iğne deliğinden zor geçti.
• Eve giderken sizin sokaktan geçeriz.
• Dayaktan geçmek. Muayeneden geçmek.
• Hatırlıyor musun, sizin evde bana matematik dersi verirdin, sayende sınıfı geçtim, diyor.
• Hakkın var. Ne çare ki bizden geçti diye söyleniyor.
• Bu odanın içinde geçen aşk anları artık çok uzaklardaydı.
• Hastalık bana ondan geçti.
• Bu titizlik ona babasından geçmiş.
• İstanbul'a geçecek değil, parmağımı kımıldatacak takatim yok.
• Şimdiki tuluat artistlerinin çoğu oradan geçtiler.
• Soğuk, ciğerime geçti. Başına güneş geçmiş.
• İktidara geçmek.
• Paralar suyunu çekti. Fabrika da olduğu gibi Nihat'a geçti.
• Bizim yelkenli vapuru geçecek. Ordu sınırı geçti. Çocuğun boyu babasını geçti.
• Yavaş yavaş bu hırs geçer.
• O meseleyi geçelim. O bahsi geç!
• Şehzadebaşı'na geldikleri zaman saat onu geçiyordu.
• Bütün günüm seni takip etmekle geçti.
• Bu şarkıyı kimden geçtiniz.
• Ankara haberlerini gazetesine geçiyormuş.
• Ocak sönmüş, koru bile geçmişti.
• Tarihe geçmek. Kitaba geçmek.
• Kısa süren bir hastalıktan sonra göçüp gideceğini hissetmiş hatta ölümünün gazetelere bile geçmemesini istemişti.
• Bu para artık geçmiyor.
• Senin paran burada geçmez.
• Bana yârden geç derler / Seven yârden geçilir mi?
• Bu karpuz geçmiş.
• Görmedim, dedi, geçti.
• lska geçmek. Diskur geçmek.
• Beni sana geçmişler / Vallahi ben demedim

Geçmek kelimesinin yer aldığı atasözleri ve deyimler

Anlatımı kuvvetlendiren ve bu kelimeyi içeren kalıplaşmış sözler TDK verileriyle aşağıdadır.

• Geç! (veya geç efendim!)
• Geçiniz
• Geçme namert köprüsünden, ko aparsın su seni
• Geçti Bor'un pazarı (sür eşeğini Niğde'ye)
• Geçtiği yoldan geçmek

Geçmek ile kurulan birleşik kelimeler ve tamlamalar

Sözlük kayıtlarına göre geçmek ile ilişkili olan birleşik kelimeler ve tamlamalar aşağıda yer almaktadır.

• Geçgeç
• Gelgeç
• Yeregeçen
• Yolgeçen hanı
• Genelgeçer
• Çok geçmeden
• Ödegeç
• Serdengeçti
• Vazgeçmek