Gezegen doğumunun ilk anları yakalandı

• Bilim insanları, 1.300 ışık yılı uzaklıktaki genç yıldız HOPS-315'in etrafında gezegen oluşumunun başladığı en erken anları ilk kez tespit etti.
• Bu önemli keşif, James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ve Atacama Büyük Milimetre/milimetre altı Dizisi (ALMA) gibi güçlü teleskoplar kullanılarak yapıldı.
• Bu gözlem, gezegen oluşum süreçlerinin detaylarını anlamak ve evrendeki diğer gezegen sistemlerinin nasıl ortaya çıktığına dair yeni araştırmaların önünü açıyor.

Gezegen oluşumunun "Tohumları" keşfedildi

Hollanda'daki Leiden Üniversitesi'nden astronom Melissa McClure, "İlk kez Güneşimiz dışındaki bir yıldızın etrafında gezegen oluşumunun başladığı en erken anı belirledik" diyerek keşfin önemini vurguladı. Bilim insanları, HOPS-315'in oluşumundan geriye kalan toz ve döküntülerin kızılötesi akışını analiz ederek, sonunda planetesimalleri (yeni gezegenlerin büyüyeceği 'tohumlar') oluşturacak olan küçük, sıcak mineral konsantrasyonları buldu.

Bu keşif, gezegen oluşumunun ilk adımlarını anlaşılmasını sağlayacak ve Güneş Sisteminin 4,5 milyar yıl önceki halini gözlemleme fırsatını sunacak. Bilim insanları, diğer yıldız sistemlerindeki gezegen oluşum süreçlerini farklı aşamalarda inceleyerek gezegenlerin nasıl doğduğunu genel olarak biliyordu. Ancak HOPS-315, gezegen oluşum sürecinin görülebilen en erken aşamasını temsil ediyor.

James Webb ve ALMA Teleskopları devrede

Gözlemler, kızılötesi dalga boyları için James Webb Uzay Teleskobu (JWST), radyo dalga boyları için ise insanlığın ürettiği en güçlü teleskoplardan ikisi olan Atacama Büyük Milimetre/milimetre altı Dizisi (ALMA) kullanılarak yapıldı. Araştırma ekibi, bu protostar'ın veya önyıldızın etrafındaki protoplanet diski (Ön gezegen diski) kızılötesi ve radyo dalga boylarında inceledi.

Bu disk içinde, sıcak gazlardan yoğunlaşarak oluşmuş kristal silikat mineralleri tespit edildi. Webb Teleskobu sayesinde, yıldız diskinin kimyasal yapısı detaylı şekilde incelendi ve ilk kez sıcak silisyum monoksit (SiO) izine rastlandı. ABD'deki Michigan Üniversitesi'nden astrofizikçi Edwin Bergin, "Bu süreç daha önce hiçbir protoplaneter diskte veya Güneş Sistemimiz dışındaki herhangi bir yerde görülmedi" diyerek bu bulgunun benzersizliğini vurguladı.

Elde edilen veriler, yıldızdan yaklaşık 2,2 astronomik birim (Dünya-Güneş mesafesinin 2,2 katı) uzaklıkta bir bölgede, gezegen oluşumunun ilk izlerini gösteriyor. Bu mesafe, Güneş Sistemi'ndeki Mars ile Jüpiter arasındaki asteroit kuşağına denk geliyor.

Güneş'in bebeklik hali

HOPS-315, Güneş'in kütlesinin yaklaşık yüzde 60'ı kadar olan turuncu bir cüce yıldız olup, sıcak gaz akışlarıyla beslenerek büyümeye devam ediyor. Araştırmacılara göre, bir milyon yıl içinde Güneş'e benzer bir kütleye ulaşması bekleniyor. Purdue Üniversitesi'nden fizikçi ve astronom Merel van 't Hoff, "Güneş Sistemimiz'in henüz oluşmaya başladığı zamanki haline benzeyen bir sistem görüyoruz" dedi.

Van 't Hoff, "Bu sistem, Güneş Sistemimizde gerçekleşen bazı süreçleri gerçekten incelemek için bildiğimiz en iyi sistemlerden biri" diyerek, HOPS-315'in benzersiz yapısının bu gözlemi mümkün kıldığını vurguladı. Normalde yeni doğan yıldızların etrafındaki jet akımları diski perdeleyebilirken, HOPS-315'in konumu sayesinde disk net şekilde görülebildi. Araştırmacılar şimdi HOPS-315'in sıcaklığı, yapısı ve kimyasal bileşimi hakkında daha fazla veri toplamayı hedefliyor. Bu keşif, evrendeki gezegen oluşum süreçlerini daha iyi anlamamız için önemli bir kapı aralıyor.