Gökbilimciler tekrarlayan en şiddetli gama ışını patlamasını keşfetti

• GRB 250702B, NASA’nın Fermi teleskobu tarafından 2 Temmuz’da keşfedildi.
• Patlama birkaç saat içinde üç kez gerçekleşti ve daha önce de tekrar ettiği ortaya çıktı.
• Olay, Samanyolu’nun dışında ve milyarlarca ışık yılı uzaklıkta meydana geldi.
• Bilim insanları patlamanın kaynağını olağan dışı bir yıldız ile kara delik etkileşimi olabileceği ihtimaliyle değerlendiriyor.

Gama ışını patlamaları evrendeki en şiddetli olaylar

Gama ışını patlamaları, evrendeki en parlak ve enerjik patlamalar olarak biliniyor. Bu olaylar, Güneş'in 10 milyar yılda yaydığı kadar enerjiyi saniyeler içinde ortaya çıkarabiliyor.

Çoğunlukla büyük kütleli bir yıldızın yakıtının tükenip kendi üzerine çökmesiyle ortaya çıkan bu patlamalar, genellikle milisaniyelerden birkaç dakikaya kadar sürüyor.

GRB 250702B gökbilimcileri şaşkına çevirdi

NASA’nın Fermi Gama Işını Uzay Teleskobu, 2 Temmuz’da GRB 250702B’nin ilk sinyallerini yakaladı. Patlamanın birkaç saat içinde üç kez tekrar ettiği gözlemlendi.

Çin Bilimler Akademisi’nin Einstein Sondası verileri ise bu kaynağın bir gün önce de patladığını ortaya çıkardı. Böylece olay, gama ışını patlamalarının doğasına dair bilinenleri zorlayan bir keşfe dönüştü.

Patlamanın kaynağı Samanyolu’nun ötesinde

Avrupa Güney Rasathanesi’nin Çok Büyük Teleskopu (VLT) ile yapılan gözlemler, patlamanın Samanyolu’nun dışındaki bir galaksiden geldiğini gösterdi. Araştırmacılar, olayın milyarlarca ışık yılı uzakta gerçekleştiğini tahmin ediyor.

Patlamanın diğer GRB’lere kıyasla 100 ila 1000 kat daha uzun sürdüğü ve çok güçlü bir enerji açığa çıkardığı bildirildi.

Bilim insanları farklı senaryolar üzerinde duruyor

Çalışmanın yazarlarından Dr. Antonio Martin-Carrillo, “Bu, 50 yıllık GRB gözlemlerinde görülen hiçbir olaya benzemiyor” dedi. Gama ışını patlamalarının yıkıcı doğası gereği bir kaynağın yalnızca bir kez patlaması gerektiğini vurgulayan Carrillo, olayın tekrar eden periyodik yapısının bilim dünyası için büyük sürpriz olduğunu söyledi.

Araştırmacılardan Andrew Levan ise, “Eğer bu büyük kütleli bir yıldızsa, daha önce tanık olduğumuz hiçbir şeye benzemeyen bir çöküş yaşamış” ifadelerini kullandı.

Bir diğer ihtimalin, bir yıldızın bir kara delik tarafından parçalandığı gelgit kesintisi (tidal disruption event / TDE) olabileceği belirtiliyor. Ancak Dr. Carrillo, bunun için “olağandışı bir yıldızın, olağandışı bir kara delik tarafından yok edilmesi gerektiğini” vurguluyor.

Araştırmalar devam ediyor

Bilim insanları, Avrupa Güney Rasathanesi’nin VLT’si ve NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu’yla gözlemlerini sürdürüyor. Amaç, GRB 250702B’nin kesin konumunu belirleyerek kaynağı hakkında daha net veriler elde etmek.

Dr. Martin-Carrillo, “Bunu neyin ürettiğinden hâlâ emin değiliz ancak bu araştırmayla, bu son derece sıra dışı ve heyecan verici nesneyi anlama yolunda büyük bir adım attık” sözleriyle keşfin önemini vurguladı.