Gökyüzüne sessiz saldırı: Roketler ozonu parçalıyor

• 2019’da dünya genelinde 102 roket fırlatılırken, 2024’te bu sayı 258’e yükseldi.
• ABD, Çin, Yeni Zelanda ve Rusya, en yoğun fırlatma oranlarına sahip ülkeler olarak öne çıkıyor.
• Yörüngede uydu takımları oluşturmak ve aktif uyduları desteklemek için fırlatma sayısının sürekli artması gerekiyor.

Fırlatma sayıları hızla artıyor

Uluslararası uzay endüstrisi, her yıl yüzlerce roketi Dünya yörüngesine gönderiyor. Bu fırlatmaların çoğu kuzey yarımkürede bulunan yaklaşık 20 merkezden gerçekleşiyor ve en yoğun faaliyetler ABD, Çin, Yeni Zelanda ve Rusya’dan geliyor.

Araştırmacılar, roket fırlatmalarındaki artışın ozon tabakasına etkilerini incelemek için veritabanı oluşturdu ve atmosfer simülasyonları yaptı. Sonuçlar, yılda 2.000 fırlatma seviyesinde ozon tabakasında %3’e kadar incelme olabileceğini ortaya koydu.

Roketler ozon tabakasını inceltiyor

Ozon tabakası, Dünya’daki yaşamı zararlı ultraviyole (UV) ışınlardan koruyor. Montreal Protokolü sayesinde, kloroflorokarbon ve diğer zararlı kimyasalların neden olduğu hasarlar yavaş yavaş azalıyor.

Ancak roketlerden yayılan gaz ve partiküller ozon tabakasını inceltiyor. Şu anki fırlatma sayıları nispeten az olduğu için gözle görülür bir incelme oluşmamış olsa da, artan fırlatma sayıları gelecekte risk yaratabilir.

Gelecekte ozon kaybı farklı senaryolarda incelendi

Araştırmacılar, mevcut roketlerden yayılan ozon inceltici kimyasalları bir veritabanında topladı ve Dünya atmosferi modeli ile simülasyonlar yaptı. Daha yüksek fırlatma senaryolarında atmosfer bileşimi analiz edildi.

• Yılda 2.000 fırlatma ile ozon tabakası %3’e kadar inceliyor.
• En büyük kayıplar Antarktika üzerinde gözlemlendi, çünkü çoğu fırlatma kuzey yarımkürede yapılıyor.
• İnsanlar ve ekosistemler üzerinde felaket boyutunda bir etkisi beklenmiyor, ancak küresel ozon iyileşmesini yavaşlatabilir.

Roket yakıtları ve yeni teknolojiler fark yaratıyor

Yılda yaklaşık 900 fırlatma gibi mütevazı senaryolarda önemli bir ozon kaybı gözlenmedi. Ancak gelecekte daha büyük ve yakıt tüketimi yüksek roketler devreye girdiğinde risk artacak.

Klor içeren kimyasallar veya siyah karbon partikülleri yayan yakıtlar ozon tabakasına en çok zarar veren unsurlar olarak öne çıkıyor. Fırlatma oranları arttıkça bu yakıtların kullanımını azaltmak kritik önemde.

Araştırmacılar, uzay aracı ve uydu enkazlarının yeniden atmosfere girmesinin de potansiyel hasara yol açabileceğini belirtiyor. Ancak küresel bilim camiası, bu enkazın kimyasal etkilerini tam olarak çözmüş değil.

Ozonu korumak için iş birliği şart

Bilim insanları, ozon tabakasını korumak için endüstri ve düzenleyicilerin birlikte çalışması gerektiğini vurguluyor.

• Klor içeren yakıtların azaltılması, siyah karbon emisyonlarının minimize edilmesi ve emisyonların izlenmesi gerekiyor.
• Önlemler, hasar oluşmadan önce uygulanmalı; ozon kaybı riski ancak bu şekilde en aza indirilebilir.
• Sektör büyümesinin ekonomik faydaları korunabilir, ancak küresel iş birliği ve disiplinli yaklaşım şart.

Roket fırlatma sayılarındaki hızlı artış, uzay teknolojisi ve ekonomik fırsatlar sunarken, bilim insanları uyarıyor: Ozon tabakası, Dünya yaşamını koruyan hayati bir bariyer ve korunması için şimdi adım atılmalı.