Güney Afrika’da vize ve oturum izni yolsuzluğu

• Özel Soruşturma Birimi, 20 yıllık süreçte vize ve izin sisteminin “pazar yerine” dönüştüğünü bildirdi.
• Dört kamu görevlisinin düşük maaşlarına rağmen 16 milyon Rand’dan fazla para aldığı tespit edildi.
• Başvuruların WhatsApp üzerinden iletildiği, ödemelerin eş hesaplarına aktarıldığı ve E-Wallet sistemi kullanıldığı ortaya çıktı.
• Toplam 275 suç duyurusu yapıldı, 20 İçişleri görevlisi görevden alındı ve dijital dönüşüm süreci başlatıldı.

Güney Afrika’daki Özel Soruşturma Birimi tarafından yürütülen ve Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa’nın talimatıyla başlatılan soruşturma, göç ve vize sisteminde “organize, kasıtlı ve kamu güvenini yıkıcı” nitelikte bir yolsuzluk yapısının oluştuğunu ortaya koydu.

2024 tarihli 154 sayılı Başkanlık Kararnamesi kapsamında yürütülen inceleme, 2004 ile 2024 yılları arasındaki vize ve oturum izni işlemlerini kapsadı. Ara raporda, göç sisteminin “en yüksek teklifi verene izin satılan bir pazar yerine” dönüştürüldüğü belirtildi.

Aylık 25 bin Rand’ın altında maaş alan dört kamu görevlisinin, banka hesaplarına toplamda 16 milyon Rand’dan fazla doğrudan ödeme aldığı tespit edildi.

WhatsApp ve dijital yöntemler

Soruşturmada, başvuruların “hızlandırılmış onay” için rutin şekilde WhatsApp üzerinden iletildiği, ödemelerin ise çoğunlukla görevlilerin eşlerinin hesaplarına aktarıldığı kaydedildi.

Bir örnekte, 20 Aralık’ta onaylanan bir izin belgesinin ardından 21 Aralık’ta 3 bin Rand’lık ödeme yapıldığı belirlendi.

Yetkililer, 2024 Mayıs ayında beş Mülteci Kabul Ofisi’nde arama ve el koyma operasyonu gerçekleştirildiğini ve 237 dijital cihazın incelendiğini açıkladı. Cep telefonlarında 500 ila 3 bin Rand arasında değişen E-Wallet ödemeleri tespit edildi.

Ayrıca, RICA kaydı olmayan hatlar, “dummy” telefonlar, sığınmacıların ödemeyi kendilerine gönderip tek kullanımlık şifreleri yetkililerle paylaşması gibi yöntemlerle denetimlerin aşılmaya çalışıldığı ifade edildi. Bazı durumlarda ise kira ödemelerinin karşılanması gibi ayni rüşvetler verildiği belirtildi.

Dış aktörler ve sahtecilik ağları

Soruşturma, bazı dış aktörlerin de idari zafiyetlerden yararlandığını ortaya koydu. Malavi kökenli din adamı Shepherd Bushiri’nin daimi oturum izninin, kilisesiyle bağlantılı bir görevli tarafından onaylandığı ve bunun açık bir çıkar çatışması oluşturduğu belirtildi. Mali bağımsızlık belgesini imzalayan muhasebecinin ise yalnızca imza karşılığında ödeme aldığını itiraf ettiği aktarıldı.

2020–2023 arasında bir eş adına kayıtlı inşaat şirketine “PRP” açıklamasıyla toplam 8,9 milyon Rand yatırıldığı tespit edildi.

Ayrı bir davada, Kudakwashe Mpofu’nun 2018’de 3 bin Rand karşılığında sahte daimi oturum izni aldığı, daha sonra kamu kurumlarında üst düzey görevler üstlenerek yıllık 900 bin ve 1,6 milyon Rand maaş aldığı belirtildi. Mpofu, üç yıl denetimli serbestlik cezasına ve ayrıca ertelenmiş hapis cezasına çarptırıldı.

Toplamda 181 milyon Rand’ı aşan haksız kazancın sahte vize başvurularıyla bağlantılı olduğu bildirildi.

Reform ve dijital dönüşüm

İçişleri Bakanı Leon Schreiber, ara raporu desteklediğini belirterek son 20 ayda yolsuzlukla mücadele ve dijital dönüşüm alanında önemli adımlar atıldığını söyledi. Schreiber, sistemdeki açıkların ancak modern teknolojiye dayalı dijital reformlarla kapatılabileceğini ifade etti.

Bakan, geçen yıl nisan ayından bu yana 20 İçişleri görevlisinin görevden alındığını açıkladı. SIU ise dosyaya ilişkin 275 suç duyurusunun Ulusal Savcılık Otoritesine iletildiğini bildirdi.

İçişleri Bakanlığı’nın, kağıt temelli ve rüşvete açık olduğu eleştirilen sistemi azaltmak amacıyla elektronik seyahat yetkilendirme platformuna geçiş sürecini hızlandırdığı kaydedildi.

Soruşturma, ülkenin sınır güvenliği ve kamu kurumlarına duyulan güven açısından yapısal reform ihtiyacını yeniden gündeme taşıdı.