İnsan Hakları İzleme Örgütü'nde Filistin sansürü: İstifalar gecikmedi

• HRW yönetimi, İsrail’in geri dönüş hakkını engellemesini “insanlık suçu” sayan raporun yayınını durdurdu.
• İsrail-Filistin masasının iki önemli ismi Omar Shakir ve Milena Ansari istifa etti.
• Araştırmacılar kararın siyasi baskı korkusuyla alındığını savunuyor.

“Ruhlarımız Bıraktığımız Evlerde” başlığını taşıyan 33 sayfalık rapor, İsrail’in Filistinli mültecilerin geri dönüş hakkını sistematik biçimde engellemesinin Roma Statüsü kapsamında “diğer insanlık dışı eylemler” kategorisinde bir insanlık suçu teşkil ettiğini savunuyordu.

Raporun hukuki dayanağı olarak, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin 2018 yılında Myanmar’ın Arakanlı Müslümanların geri dönüşünü engellemesini insanlık suçu olarak değerlendiren kararı gösterildi. Yazarlar, benzer bir hukuki mantığın Filistinli mülteciler için de geçerli olduğu görüşünü dile getirdi.

İstifaların arkasındaki gerekçe

Yahudi Akımı (Jewish Currents) ve The Guardian tarafından elde edilen istifa mektuplarına göre, yaklaşık on yıldır HRW’nin İsrail ve Filistin masasını yöneten Omar Shakir, raporun engellenmesini “kurumsal dürüstlüğün kaybı” olarak nitelendirdi.

Shakir, yönetimin siyasi tepkilerden duyduğu endişenin uluslararası hukuka bağlılığın önüne geçtiğini savunurken, Milena Ansari de benzer gerekçelerle görevinden ayrıldığını bildirdi.

Yönetimin savunması

HRW yönetimi ise raporun askıya alınmasını teknik ve metodolojik gerekçelere dayandırdı. Yapılan açıklamalarda, araştırmanın bazı bölümlerinde kullanılan olgusal temellerin güçlendirilmesi gerektiği, hukuki sonuçlar açısından daha fazla analiz yapılmasının zorunlu olduğu ve raporun mevcut haliyle kurumun yüksek standartlarını karşılamadığı iddia edildi.

Raporun tamamen iptal edilmediği, belirsiz bir tarihe kadar askıya alındığı da vurgulandı.

Kurum içinde siyasi baskı endişesi

Ancak istifa eden araştırmacılar ve 200’den fazla HRW çalışanı, bu gerekçelerin gerçeği yansıtmadığını öne sürüyor. Çalışanlara göre kararın asıl nedeni, raporun siyasi sonuçlarından duyulan endişe.

Bazı üst düzey yöneticilerin, raporun “İsrail devletinin Yahudi kimliğini demografik olarak ortadan kaldırmaya yönelik bir çağrı” olarak algılanabileceği ve bunun kurumun tarafsızlığına zarar vereceği yönünde kaygılar dile getirdiği belirtiliyor.

Mültecilerin hikayeleri raporda yer alıyordu

Askıya alınan rapor, 1948 ve 1967 yıllarında yerlerinden edilen Filistinli ailelerin nesiller boyunca süren travmalarını ve mülteci kamplarındaki yaşam koşullarını ayrıntılı tanıklıklarla belgeliyordu.

Görüşülen mülteciler, evlerine dönememenin yarattığı hukuki, sosyal ve psikolojik sonuçları aktarırken, geri dönüş hakkının yalnızca siyasi değil aynı zamanda temel bir insan hakkı olduğunu vurguluyordu.

Eski direktörden yönetime destek

HRW’nin 2022 yılına kadar direktörlüğünü yapan Kenneth Roth ise mevcut yönetimin kararını savundu. Roth, Omar Shakir’in raporda hukukun sınırlarını zorlayan ve savunulamaz bir yorum benimsediğini ileri sürdü.

Roth’a göre rapor, yönetim değişikliği sürecinden faydalanılarak aceleyle onaylatılmaya çalışıldı ve bu haliyle yayınlanması kurum açısından ciddi bir itibar riski taşıyordu.

Askıda kalan rapor

Şimdilik belirsiz bir tarihe kadar askıya alınan rapor, İsrail’in mülteci politikaları ve geri dönüş hakkı konusundaki uluslararası hukuki tartışmaların en hassas başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

HRW’de yaşanan kriz ise, insan hakları örgütlerinin siyasi baskılar karşısında ne ölçüde bağımsız kalabildiği sorusunu bir kez daha gündeme taşıdı.