İran ekonomisi baskılara rağmen direncini koruyor

• İran ekonomisi savaş ve abluka nedeniyle ağır baskı altında.
• Petrol ihracatı ciddi şekilde düşse de sistem çökmüş değil.
• İç kaynaklar ve kara ticareti ekonomiyi ayakta tutuyor.
• Uzmanlara göre kısa vadede çöküş beklenmiyor, risk orta vadede.

ABD’nin İran’a yönelik askeri ve ekonomik baskıyı artırdığı süreçte, Donald Trump yönetiminin temel beklentilerinden biri Tahran’ın ekonomik olarak hızla zayıflaması ve müzakere masasına daha kırılgan şekilde oturmasıydı.

Ancak sahadaki ekonomik veriler ve uzman değerlendirmeleri, bu beklentinin kısa vadede karşılık bulmayabileceğine işaret ediyor.

Direniş ekonomisi devrede

İran ekonomisi savaşın doğrudan etkileriyle önemli hasar aldı. Enerji altyapısı, sanayi tesisleri ve lojistik hatlarda yaşanan tahribat, üretim ve ihracat kapasitesini sınırladı.

Özellikle petrol ihracatına yönelik baskı, ülkenin en önemli döviz kaynağını ciddi biçimde daralttı. Buna rağmen sistemin tamamen kilitlenmemesi dikkat çekiyor.

Londra merkezli Chatham House Orta Doğu Programı Direktörü Sanam Vakil, İran yönetiminin bu tür krizlere karşı uzun süredir hazırlıklı olduğunu vurguladı.

Vakil, konuyla ilgili şu ifadeleri kullandı:

“Baskı kapasitesini kullanma konusunda oldukça tecrübeliler. Halkın birikimlerine dayanıyorlar”

Petrol ihracatı baskı altında

Petrol ihracatındaki düşüş, krizin en kritik başlıklarından biri olarak öne çıkıyor. Savaş öncesinde günlük 1 milyon varilin üzerinde olan sevkiyatın, son haftalarda bunun yaklaşık üçte birine kadar gerilediği belirtiliyor. Ancak ihracatın tamamen durmamış olması ve alternatif yolların devreye girmesi, İran’a zaman kazandırıyor.

Enerji analistleri, mevcut depolama kapasitesi ve sınırlı sevkiyatın devam etmesi sayesinde İran’ın kısa vadede üretimi tamamen kısmak zorunda kalmayabileceğini ifade ediyor.

Finansal sistemde kırılma yok

Ekonomide dikkat çeken bir diğer unsur ise finansal sistemin henüz sert bir kırılma yaşamamış olması. Bankacılık sisteminde panik havası oluşmuş değil. Para çekimlerine yönelik kısıtlama uygulanmıyor, kamu maaşları ödenmeye devam ediyor ve temel gıda ürünlerinde karne sistemine geçilmiş değil.

Bu tablo, İran yönetiminin kriz yönetiminde belirli bir dengeyi koruyabildiğini gösteriyor.

Bölgesel ticaret nefes aldırıyor

İran’ın ekonomik direncinde bölgesel ticaret ağları da önemli rol oynuyor. Türkiye, Irak ve Pakistan gibi komşu ülkelerle kara ticaretinin sürmesi, deniz ablukasının etkisini sınırlayan başlıca faktörlerden biri. Ayrıca Rusya ile Hazar Denizi üzerinden artan ticaret, özellikle gıda ve tarım ürünleri açısından İran’a alternatif bir tedarik hattı sunuyor.

Bu durum, dış ticaretin tamamen durmasını engelleyerek ekonomiye nefes aldırıyor.

Sokakta tablo ağırlaşıyor

Buna karşın sahadaki ekonomik gerçeklik daha sert hissediliyor. Tahran başta olmak üzere büyük şehirlerde fiyat artışları hızlanmış durumda. Gıda ürünlerinde yaşanan artışlar, özellikle düşük gelirli kesimler üzerinde ciddi baskı oluşturuyor.

İşsizlikteki artış ve gelir kaybı, toplumsal riskleri de beraberinde getiriyor. Yetkililerin yeni protesto ihtimalinden endişe ettiği belirtiliyor.

Orta vadede risk büyüyor

Tüm bu tabloya rağmen uzmanlar, İran ekonomisinin kısa vadede çöküş yaşayacağına dair güçlü bir veri olmadığını vurguluyor. Ancak orta ve uzun vadede petrol gelirlerindeki kalıcı düşüş, döviz rezervlerinin erimesi ve iç talepteki daralma daha derin bir krizi tetikleyebilir.

Uzmanlara göre kalıcı çözüm ekonomik değil, siyasi gelişmelere bağlı. İran’ın küresel piyasalara yeniden entegre olabilmesi ve ekonomik baskının hafiflemesi için Washington ile yürütülecek olası müzakereler kritik önem taşıyor.