İran protestolarda 3 bin 117 kişinin öldüğünü açıkladı

• İran hükümeti ilk kez resmi ölüm sayısı açıkladı.
• Resmi rakam 3 bin 117 olarak duyuruldu.
• İnsan hakları örgütleri sayının en az 4 bin 902 olduğunu söylüyor.
• Gözaltı ve idam endişeleri uluslararası tepkiyi artırıyor.

İran hükümeti, ülke genelinde süren protestolara yönelik güvenlik güçlerinin müdahalesi sonrası ilk kez resmi ölüm sayısını açıkladı.

Devlet televizyonu, İçişleri Bakanlığı ile Şehitler ve Gaziler Vakfı’nın verilerine dayandırdığı haberinde, protestolar sırasında 3 bin 117 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu.

Resmi açıklamada, ölenlerin 2 bin 427’sinin sivil ve güvenlik güçlerinden oluştuğu belirtilirken, geri kalan kişilerle ilgili ayrıntı verilmedi.

Can kaybı daha yüksek olabilir

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) ise perşembe günü yayımladığı raporda, protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısının en az 4 bin 902 olduğunu bildirdi. HRANA, teyit edilemeyen vakalar nedeniyle gerçek sayının daha da yüksek olabileceğine dikkat çekti.

İran yönetimi, önceki protestolarda olduğu gibi bu süreçte de ölüm sayılarını ya düşük açıklamış ya da uzun süre kamuoyuyla paylaşmamıştı.

Bilgi akışı kısıtlandı

Yetkililer, protestolar sırasında internet erişimini büyük ölçüde kısıtladı ve uluslararası aramaları engelledi. Bu durum, yurt dışından bağımsız doğrulama yapılmasını zorlaştırdı. Yerel gazetecilerin sahadan haber yapması da ciddi şekilde sınırlandırıldı.

Devlet televizyonu ise protestocuları, kanıt sunmadan “ABD ve İsrail tarafından kışkırtılan ayaklanmacılar” olarak tanımlamayı sürdürdü.

Gözaltılar ve idam endişesi

HRANA’ya göre protestolar kapsamında yaklaşık 26 bin 500 kişi gözaltına alındı. Yetkililerin bazı açıklamaları, gözaltına alınan kişilerin bir kısmının idam cezasıyla karşı karşıya kalabileceği endişesini artırdı.

İdam cezalarındaki artış dikkat çekiyor

İran, dünyada en yüksek idam oranlarına sahip ülkeler arasında yer alıyor. Birleşmiş Milletler, pazartesi günü yaptığı açıklamada 2025 yılında küresel ölçekte idam cezalarındaki artışı kınadı ve İran’ın idamları “sindirme aracı” olarak kullandığını vurguladı.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, İran’da geçen yıl yaklaşık bin 500 kişinin idam edildiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:

“İdamların ölçeği ve hızı, bu cezanın etnik azınlıklar ve göçmenler üzerinde orantısız biçimde uygulanan sistematik bir devlet baskı aracı olduğunu gösteriyor”

Uzmanlar, resmi veriler ile insan hakları örgütlerinin rakamları arasındaki farkın, İran’daki protestoların son yılların en kanlı toplumsal hareketlerinden biri olduğuna işaret ettiğini belirtiyor.