İran Savaşı küresel gıda fiyatlarını vurdu

• Küresel gıda fiyat endeksi Mart ayında yüzde 2,4 yükseldi.
• Bitkisel yağ fiyatları yüzde 5, şeker fiyatları yüzde 7 arttı.
• Hürmüz Boğazı’ndaki kriz gübre ve enerji maliyetlerini yukarı çekti.
• Uzmanlar, krizin sürmesi halinde gıda enflasyonunun daha da artacağı uyarısında bulunuyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) yayımladığı rapora göre, Orta Doğu’daki savaşın enerji fiyatlarını yükseltmesi küresel gıda tedarik zincirini doğrudan etkiledi. Yakıt, elektrik ve taşımacılık maliyetlerindeki artış; üretimden nakliyeye kadar tüm süreçlerde fiyat baskısı oluşturdu.

Gıda fiyat endeksinin üst üste ikinci ayda yükselmesi, piyasalarda kalıcı bir enflasyon dalgası endişesini güçlendirdi.

En sert artış şeker ve yağda

Mart ayında en dikkat çekici yükselişler bitkisel yağ ve şeker fiyatlarında görüldü. Bitkisel yağ fiyatları yüzde 5, şeker fiyatları ise yüzde 7 oranında arttı.

Bunun yanında tahıl, et ve süt ürünlerinde de artış kaydedildi. Küresel buğday fiyatları yüzde 4,3 yükselirken, ABD’deki kuraklık ve Avustralya’daki ekim alanlarının daralması bu artışta etkili oldu.

Hürmüz Boğazı gübre krizini tetikledi

Krizde kritik rol oynayan unsurlardan biri de Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların aksaması oldu. Küresel gübre üretiminin yaklaşık üçte birinin bu boğaz üzerinden taşınması, tarım maliyetlerini doğrudan etkiledi.

Enerji ve gübre fiyatlarındaki artış, çiftçilerin üretim maliyetlerini yükseltirken, bu durum gıda fiyatlarına zincirleme şekilde yansıdı.

BM projeksiyonlarına göre, mevcut kriz devam ederse 2026’nın ilk yarısında küresel gıda fiyatlarının ortalama yüzde 15 ila 20 daha yüksek seyretmesi bekleniyor.

Avrupa ve İngiltere’de fiyat baskısı

Özellikle Avrupa’da ve İngiltere’de gıda fiyatları üzerindeki baskının daha da artacağı öngörülüyor. İngiltere’de sektör temsilcileri, 2026 sonuna kadar gıda fiyatlarının en az yüzde 9 artabileceğini tahmin ediyor.

Artan enerji maliyetleri, özellikle seracılık faaliyetlerini etkiliyor. Üreticiler, gazla ısıtılan seralarda maliyetlerin yükselmesi nedeniyle domates, biber ve salatalık gibi ürünlerde fiyat artışı bekliyor.

Şirketler zam hazırlığında

İngiltere Merkez Bankası’nın 2 binden fazla finans yöneticisiyle yaptığı ankete göre, şirketler önümüzdeki dönemde fiyatlarını ortalama yüzde 3,7 oranında artırmayı planlıyor. Bu oran, önceki beklentilere göre yukarı yönlü revize edildi.

Uzmanlar, enerji krizinin uzaması halinde hem üretici hem de tüketici fiyatlarında daha sert artışlar yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.

Küresel enflasyon riski büyüyor

Analistlere göre, Orta Doğu’daki savaşın uzaması yalnızca enerji piyasalarını değil, gıda güvenliğini de tehdit ediyor. Artan maliyetler, özellikle düşük gelirli ülkelerde gıdaya erişimi zorlaştırabilir.

Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik devam ettikçe, küresel ekonomide enflasyonist baskının genişleyerek süreceği değerlendiriliyor.