İran Savaşı Türkiye'yi nasıl etkileyecek?

• gdh’a konuşan Kaya’ya göre saldırılar, Türkiye’nin sınır güvenliğini doğrudan etkileyebilir; maliyet ve güvenlik tedbirleri artacak.
• Kaya, “Bölgedeki istikrarsızlık, terör örgütleri ve uluslararası suç grupları için zemin hazırlayabilir.” dedi.
• Kaya’ya göre, İran’dan Türkiye’ye olası göç hareketi, ekonomik ve sosyal parametreleri zorlayabilir.
• Kaya, “İran rejiminin geleceği, Türkiye’nin bölgesel rolü ve Batı ile ilişkilerini doğrudan etkileyebilir.” açıklamasında bulundu.

Türkiye, İran’daki olası çatışmadan hem güvenlik hem ekonomik hem de diplomatik açıdan doğrudan etkilenebilir. Dr. Emrah Kaya, sınır güvenliği, göç hareketleri ve vekil aktör risklerini gdh’a değerlendirdi.

Sözlerine konunun güvenlik boyutuna değinerek başlayan Kaya, “İran’a düzenlenen saldırılar, Türkiye için sınır güvenliği boyutunda çok önemli. Her ne kadar uzun yıllardır aynı sınırları paylaşan Türkiye ile İran arasında bölgesel rekabet olsa da bu rekabet, şu ana kadar iki taraf için de büyük bir istikrarsızlık yaratmamıştı. Ancak hiçbir devlet, hemen yanı başında askeri müdahaleye maruz kalan bir devletle komşu olmak istemez.” dedi.

Kaya, sözlerine “Bu istikrarsızlık o bölgedeki maliyetlerin artması ve güvenlik tedbirlerinin artırılması ihtiyacını beraberinde getirecek. Aynı zamanda Irak ve Suriye’de edindiğimiz tecrübe, sınırların güvensizliğinin terör faaliyetlerini artırdığını gösteriyor.” yorumunu yaptı.

İsrail’in İran’daki etnik gruplar arasında bir iç savaşın çıkmasını teşvik edebileceğini dile getiren Kaya, şu ifadeleri kullandı:

“İran’ın çok etnikli yapısı, İsrail tarafından manipüle edilebilir. İran’ın İsrail tarafından iç savaşa sürüklenme ihtimali, Türkiye için büyük bir tehdit oluşturur. Aynı zamanda Irak ve Suriye’de DEAŞ gibi radikal örgütler ortaya çıkmıştı. Bire bir olmasa da iç savaş durumunda DEAŞ’ın Şia söylemlerini versiyonu gibi görülebilecek radikal örgütler de ortaya çıkabilir.”

— Kaya

Güvenlik boyutunda uyuşturucu ve insan kaçakçılığına da dikkat çeken Kaya, “Buna ek olarak bölgedeki istikrarsızlığın uyuşturucu ve insan kaçakçılığı gibi uluslararası suç örgütlerine de zemin oluşturacaktır.” dedi.

Kürecik risk altında mı?

İran’ın ABD üslerinin bulunduğu ülkelere düzenlediği misilleme saldırılarına da değinen Kaya, “Diğer taraftan İran’ın ABD ve İsrail’e yardımcı olan devletlere de saldırdığını görüyoruz. Bu bölgedeki tansiyonu artırabilir. Türkiye’de NATO üsleri var. Örneğin Kürecik Üssü, İran’ı rahatsız ediyor. İran, doğrudan olmasa da vekil aktörleri üzerinden Kürecik Üssü’nü hedef alabilir.” yorumunu yaptı.

Ekonomik ve jeoekonomik etkiler

Türkiye ile İran arasında önemli ilişkilerin bulunduğunu hatırlatan Kaya, “İran, enerji ve ekonomide iş birliği yaptığımız bir partnerimiz. Bu da Türkiye’yi olumsuz etkileyebilir. Dahası Türkiye’nin hem yatırım aldığı hem yatırım yaptığı Kuşak Yol Projesi yatırımları, bölgedeki süreçten olumsuz etkilenebilir. Bu da bölgenin jeoekonomik önemini azaltarak Türkiye’nin çıkarlarına zarar verebilir.” dedi.

Olası göç senaryoları

İran’dan Türkiye’ye yönelik bir göç hareketi yaşanması ihtimaline de değinen Kaya, “Bu konuda karşımıza önce iç göç senaryosu çıkar. İranlılar daha çok büyük şehirlerin hedef alındığı bu ortamda, merkezden taşraya, yani şehirlerden kırsala göçü seçebilir.” dedi.

“Savaşın şiddetinin artması halinde ya da bir kara işgalinin gündeme gelmesi halinde ise Türkiye’ye yönelik göç akışı olacaktır.” diyen Kaya, “Bu göçmenlerin önemli bir kısmı ise Avrupa, ABD ve Kanada’ya gitmeyi seçecektir. Çünkü Batı’da da önemli bir İran diasporası var. Fakat elbette uzun süre Türkiye’de kalan İranlılar da olacaktır.” açıklamasında bulundu.

Sözlerinin devamında Kaya, şu ifadeleri kullandı:

“Bu göç hareketi Türkiye’yi ekonomik açıdan zorlayabilir. Bu nüfusun yoğunluğuna da bağlı olacaktır ama ekonomik parametreleri mutlaka etkileyecektir. Göç hareketi ilk aşamada siyasal ve sosyal boyutu da etkileyebilir ama yine de İran’dan Türkiye’ye göç edecek insanların çoğunluğunun Türk olacağını düşünürsek, bu göçmenlerin Türkiye’de geçmiş dönemlerdeki göçmenler kadar tepkisel karşılanmayacağını öngörebiliriz.”

— Kaya

Vekil aktör riski

Olası göçün güvenlik boyutuna da değinen Kaya,İran’ın vekil aktör yaratma stratejisini göz önünde bulundurmak gerektiğini belirtti. Kaya, “İran, göç bahanesiyle vekil aktör yaratma stratejisini Türkiye gibi bir coğrafyada gerçekleştirmeyi denerse, bu ciddi bir risk olur. Türkiye’ye karşı bir vekil aktör yaratma olmasa da ABD ve İsrail karşıtı bir vekil aktör grubunun oluşması, Türkiye’nin Batı ile ilişkilerine zarar verir.” yorumunu yaptı.

Kaya, “İran’dan göçmen adı altında sivil görünümlü Devrim Muhafızları ya da vekil aktörler olma ihtimali, Türkiye’nin güvenliğini ve Batı ile ilişkilerini tehdit edebilir.” dedi.

İran’ın geleceği ve Türkiye’nin bölgesel rolü

İran rejiminin devrilmesi halinde ortaya çıkabilecek senaryoların Türkiye’nin bölgesel rolünü nasıl etkileyeceğine de değinen Kaya, “Asıl soru nasıl bir İran’ın oluşacağıdır. Pehleviler mi geri gelecektir? İran bir iç savaşa mı sürüklenecektir? Devrim Muhafızları yeni bir yönetim anlayışıyla mı devam edecektir? Bu sorular önemli.” ifadelerini kullandı. Bu senaryoları değerlendiren Kaya şu cümleleri kurdu:

“Devrim Muhafızları temelli bir süreç yürürse, ABD için Türkiye’nin bölgedeki rolü artacaktır. NATO üyesi ama İran ile iletişim kurabilen bir Türkiye, ABD için önemlidir. Pehlevilerin geldiği bir senaryoda ise ABD’nin Türkiye’ye olan ihtiyacı azalacaktır. Bu da Türkiye’nin bölgesel rolüne zarar verecektir. Bu da Türk-Amerikan ilişkilerinde gerilimi beraberinde getirebilir. Özellikle de Netanyahu’nun ABD yönetimi üzerindeki etkisi düşünüldüğünde, süreç olumsuz bir yansımaya neden olabilir. İran’da bir iç savaş sürecinin yaşanması halinde ise terör ve güvenlik riskleri Türkiye’yi çok olumsuz etkileyecektir. Dahası İran nüfusunun en büyük kimlik grubunu oluşturan İran Türkler de risk altında kalacaktır.”

— Kaya