İran Savaşı'nda olası senaryolar neler?

• Gazeteci Elif Sena Darbaz, gdh’a yaptığı değerlendirmede modern savaşlarda bilgi alanının askeri cephe kadar önemli hale geldiğini söyledi.
• Darbaz, Mücteba Hamaney’in öldüğü iddiası etrafındaki tartışmaların da bu algı savaşının parçası olabileceğini belirtti.
• Darbaz, İran’ın savaş stratejisinin çatışmayı geniş bir coğrafyaya yayma üzerine kurulu olduğunu ifade etti.
• Darbaz, küresel enerji güvenliği ve ABD iç siyaseti, savaşın uzun süreli bir çatışmaya dönüşmesini zorlaştırıyor.

Gazeteci Sena Darbaz, İran-İsrail geriliminin yalnızca askeri gelişmeler üzerinden okunamayacağını belirterek savaşın aynı zamanda yoğun bir algı mücadelesine dönüştüğünü söyledi. Darbaz’a göre bölgede yaşanan kriz, askeri cephelerin yanı sıra enerji güvenliği, küresel ticaret ve bilgi savaşının iç içe geçtiği çok katmanlı bir çatışma.

Mücteba Hamaney’in öldürüldüğü iddisını yorumlayan Darbaz, “Savaşlarda ilk ölen şey hakikattir. Bu aslında eski bir savaş gözlemi gibi görünür ama bugünün savaşlarında çok daha sert biçimde karşımıza çıkıyor.” dedi.

Bugünün savaşlarının yalnızca tanklar ve füzelerden ibaret olmadığını belirten Darbaz, “Artık savaş alanı sadece askeri cephe değil; bilgi alanı da savaşın kendisi haline gelmiş durumda.” ifadelerini kullandı.

İlk açıklamanın Hamaney’in kendi sesi ya da görüntüsüyle yapılmamasının soru işaretleri doğurduğunu belirten Darbaz, “İran siyasal geleneğinde liderin kriz anında görünmesi güçlü bir semboldür.” ifadesini kullandı.

Darbaz, “Liderin görüntü vermesi devletin ayakta olduğuna dair bir mesaj üretir. Bu nedenle görüntü olmaması tartışma yarattı.” açıklamasında bulundu.

Savaşın ilk günlerinde İran’daki üst düzey isimlerin öldürüldüğüne dair çok sayıda iddianın dolaşıma girdiğini de hatırlatan Darbaz, “Böyle bir atmosferde devletlerin bilgi akışını sıkı biçimde kontrol etmesi şaşırtıcı değil.” dedi.

İsrail tarafının söylemlerinin de psikolojik savaşın parçası olduğunu belirten Darbaz, “İsrail tarafının ‘ölmüş birini lider seçtiler’ gibi iddiaları tipik bir psikolojik savaş hamlesi.” yorumunu yaptı.

“Liderlik etrafında belirsizlik üretmek karşı tarafın iç dengesini sarsmanın en etkili yollarından biridir.” diyen Darbaz, sahadaki askeri gelişmelerin yanı sıra yoğun bir algı savaşı yürütüldüğünü vurguladı.

İran’ın stratejisi: Savaşı yaymak

Savaşın ilk gününde İran’ın ciddi bir darbe aldığını belirten Darbaz, “Üst düzey komutanlarını kaybetti, askeri altyapısı hedef alındı.” dedi. Buna rağmen İran’ın kısa sürede karşılık verdiğini belirten Darbaz, “Birkaç saat içinde İsrail’e yönelik füze saldırıları geldi ve Amerikan üsleri hedef alındı.” diye konuştu. Darbaz, “Bu tablo İran’ın savaş kapasitesinin sanıldığından daha esnek olduğunu gösterdi.” dedi.

İran’ın askeri doktrininin tek cepheli bir savaş üzerine kurulmadığını belirten Darbaz, “İran savaşı geniş bir alana yayarak yürütmeyi tercih ediyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Lübnan hattının devreye girmesinin bu stratejinin ilk işaretlerinden biri olduğunu belirten Darbaz, “Hizbullah cepheye girdiği anda savaşın coğrafyası değişti.” dedi.

Yemen’deki Husilerin de önemli bir baskı kapasitesine sahip olduğunu ifade eden Darbaz, “Husiler deniz yolları ve enerji ticareti üzerinden ciddi baskı kurabilecek bir kapasiteye sahip.” açıklamasında bulundu.

İran’ı bölme senaryoları

Batı’da uzun süredir İran’ın etnik fay hatları üzerinden parçalanmasına yönelik senaryoların tartışıldığını da belirten Darbaz, Belucistan, Ahvaz, Kürt bölgeleri ve İran Azerbaycanı üzerinden çeşitli projelerin konuşulduğunu söyledi.

Darbaz, “Irak’ın işgalinden sonra Ortadoğu’da ulus devletleri zayıflatma fikri birçok stratejik metinde yer aldı ve İran da bu tartışmaların merkezinde.” dedi.

Bu çerçevede bazı yapıların zaman zaman araç olarak kullanıldığını belirten Darbaz, “Belucistan’daki örgütler, PJAK gibi Kürt grupları ve geçmişte Halkın Mücahitleri gibi örgütler Batı’nın İran politikalarında araç olarak kullanıldı.” ifadelerini kullandı.

Ancak sahadaki gerçekliğin bu senaryoları kolaylaştırmadığını belirten Darbaz, “İran devleti güçlü bir güvenlik mimarisi kurmuş durumda” dedi. “Devrim Muhafızları ve güvenlik aygıtı bu tür girişimlere karşı son derece sert refleks gösteriyor.” diyen Darbaz, bölünme senaryolarının sahada uygulanmasının zor olduğunu belirtti.

İran’daki Türk nüfusunun rolü

İran’daki en önemli toplumsal unsurlardan birinin Azerbaycan Türkleri olduğunu söyleyen Darbaz, “İran Azerbaycanı ülkenin en büyük ve en etkili toplumsal unsurlarından biri.” dedi.

Tebriz başta olmak üzere kuzeybatıdaki şehirlerin ekonomi ve ticaret açısından önemli merkezler olduğunu ifade eden Darbaz, “Üstelik İran’daki Türkler devlet yapısından dışlanmış bir topluluk değil.” diye konuştu.

“Tam tersine sistemin içinde güçlü biçimde temsil ediliyorlar.” diyen Darbaz, Ali Hamaney’in Azerbaycan kökenli olmasının bunun en bilinen örneklerinden biri olduğunu söyledi.

Darbaz, “İran Azerbaycanı üzerinden bir bölünme senaryosu dışarıdan düşünüldüğü kadar kolay işlemez.” değerlendirmesinde bulundu.

Enerji ve küresel ekonomi boyutu

Mevcut krizin yalnızca askeri bir çatışma olarak görülemeyeceğini belirten Darbaz, enerji güvenliği ve küresel ticaretin de denklemin önemli parçaları olduğunu söyledi.

Darbaz, “Savaşın uzaması küresel ticaret açısından ciddi risk üretir.” dedi. Hürmüz Boğazı’nın dünya petrol ticareti açısından kritik bir geçit olduğunu hatırlatan Darbaz, “Bu hattın istikrarsız hale gelmesi petrol fiyatlarından deniz taşımacılığına kadar geniş bir ekonomik zinciri etkiliyor.” ifadelerini kullandı.

Kara harekâtı ihtimali

İran’a yönelik olası bir kara operasyonunun son derece maliyetli olacağını belirten Darbaz, İran coğrafyasının askeri açıdan zor bir alan olduğunu söyledi.

Darbaz, “İran coğrafyası Irak ya da Afganistan gibi değil; çok daha geniş, dağlık ve savunma açısından karmaşık bir alan.” dedi.

ABD’de Ortadoğu savaşlarına yönelik ciddi bir yorgunluk oluştuğunu da belirten Darbaz, “Irak ve Afganistan deneyimleri, Washington’da ciddi bir kara savaşı yorgunluğu oluşturdu.” diye konuştu.

Hürmüz hattı kritik olabilir

ABD ve İsrail’in İran üzerinde hâlâ önemli baskı araçlarına sahip olduğunu vurgulayan Darbaz, bu araçların başında kritik altyapının geldiğini söyledi.

“Elektrik üretim ve dağıtım sistemi, enerji tesisleri ve iletişim ağları hedef alınırsa bu İran ekonomisini ciddi biçimde zorlayabilir.” diyen Darbaz, böyle bir hamlenin karşılıksız kalmayacağını ifade etti. Darbaz, “İran büyük ihtimalle enerji hatlarını ve Körfez’deki tesisleri hedef alarak küresel maliyeti büyütmeye çalışacaktır.” dedi.

Kudüs Günü’nün verdiği mesaj

İran’da Ramazan ayının son cumasının Kudüs Günü olarak anıldığını hatırlatan Darbaz, bu günün İran siyasal kültüründe güçlü bir sembolik anlam taşıdığını söyledi.

Darbaz, “Filistin meselesi üzerinden hem ideolojik bağlılığı hem de toplumsal mobilizasyonu göstermek için kullanılan bir gün.” dedi.

Bugün yaşanan savaş atmosferine rağmen Tahran’da yürüyüş düzenlenmesinin dikkat çekici olduğunu belirten Darbaz, İran yönetiminin bunu toplumsal dayanıklılık mesajı olarak sunduğunu ifade etti.

Darbaz, “Bombalar Tahran’a düşerken meydanların dolu olması İran açısından güçlü bir sembolik görüntü.” dedi.

“Böyle anlarda meydan görüntüsü askeri güç kadar psikolojik güç de üretir.” diyen Darbaz, Kudüs Günü yürüyüşünün yalnızca bir protesto ya da dini etkinlik olarak görülmemesi gerektiğini söyledi.

Darbaz, “Bu, İran’ın savaş koşullarında verdiği siyasi ve psikolojik bir mesajdır: Devlet yapısı ayakta, ideolojik çizgi devam ediyor ve toplum mobilize durumda.” değerlendirmesinde bulundu.