Japonya'da atom bombasının 80. yılında hayatta kalanların sayısı 100 binin altına düştü

• Japonya’da Hiroşima ve Nagazakiye düzenlenen nükleer saldırıda hayatta kalanların yaş ortalaması 86'ya çıkarken, tanıklıkları aktarmak için “aile mirasçıları” adlı yeni bir sistem devreye alındı.
• 90 yaşındaki Yoshiko Niiyama, yıllarca suskun kaldıktan sonra yaşadıklarını ilk kez torununa anlattı.
• Hayatta kalanlar, dünyayı nükleer silahların gerçek etkisi konusunda uyarmak için son bir kez daha sesleniyor: “Unutulsun istemiyoruz.”

6 Ağustos 1945 sabahı saat 08:15’te ABD’ye ait B-29 bombardıman uçağı Enola Gay, Hiroşima üzerinde “Little Boy” adlı nükleer bombayı bıraktı. Yaklaşık 600 metre yükseklikte patlayan bomba, 15 bin ton TNT’ye eşdeğer bir yıkım yarattı. O gün 60 ila 80 bin insan hayatını kaybetti. Yıl sonuna gelindiğinde bu sayı 140 bine ulaştı.

Üç gün sonra Nagazaki’ye atılan ikinci bomba 74 bin kişiyi öldürdü. Japonya, 15 Ağustos’ta teslim oldu. Savaş sona erdi ama geride nükleer cehennemin tanıkları kaldı.

“Bedenler her yerdeydi hâlâ hatırlıyorum”

Bugün 90 yaşında olan Yoshiko Niiyama, bombadan iki gün sonra 10 yaşındayken kente girdiğinde gördüklerini şöyle anlatıyor:

“Hava dumanla doluydu. Cesetler her yerdeydi… Ve çok sıcaktı. Hayatta kalanların yüzleri öyle bozulmuştu ki bakmak istemiyordum. Ama bakmak zorundaydım.”

Babası Mitsugi, hipomerkeze yalnızca 1 kilometre mesafede bir bankada çalışıyordu. Niiyama ve ablası onu bulmak için kente koştu ancak hiçbir iz bulamadılar.

“Babam uzundu. Yıllarca arkasını gördüğüm her uzun boylu adama koşarak yaklaştım. Ama hiçbiri o değildi.”

Travma ve sessizlik mirası

Hibakuşaların çoğu yaşadıklarını uzun süre kimseyle paylaşmadı. Niiyama da bunlardan biri. Torunu Kyoko’ya kadar kimseye anlatmadı:

“Anlatmak istemedim. Unutmak istedim. Zaten çoğumuz susardık. Evlenemeyeceğimiz, iş bulamayacağımız söylenirdi. Çocuklarımızın sakat doğacağından korkulurdu.”

Torunu Kyoko Niiyama, bugün 35 yaşında bir yerel gazete muhabiri. Annesi olduğunda, çocuklarına büyükannelerinin ne yaşadığını anlatmak için onunla konuşmaya karar verdi:

“Eğer ben sormasaydım, bu hikâye bizimle birlikte kaybolacaktı.”

Gelecek kuşaklara tanıklık aktarılıyor

Kyoko artık Hiroşima Belediyesi’nin başlattığı “aile mirasçılığı” programının bir parçası. Bu program, hibakuşa çocuklarını eğiterek tanıklıkları gelecek nesillere aktarmayı amaçlıyor.

“Yıldönümleri yaklaştıkça, büyükannemle yeniden konuşabiliyorum. Bu, ailemiz için çok değerli bir zaman.”

Nükleer uyarılar karşılık buluyor mu?

2025 itibariyle hayatta kalan hibakuşa sayısı 100 binin altına indi. 1981’de bu sayı 372 binin üzerindeydi. Sağ kalanların ortalama yaşı ise 86. Hiroşima’daki hipomerkezin 500 metre yakınında bulunan 78 kişiden yalnızca biri hâlâ hayatta – 89 yaşında bir erkek.

Uluslararası Nükleer Silahların Yasaklanması Kampanyası (ICAN) direktörü Melissa Parke şöyle diyor:

“Hibakuşalar çocukluk travmalarını defalarca yaşayarak tanıklıklarını dünyaya anlattı. Onlar bu cesaretlerinin karşılığında nükleer silahların yok oluşuna tanıklık etmeyi hak ediyor.”

Ancak dünya ters yönde ilerliyor. Rusya, ABD, Çin ve diğer nükleer güçler yeni silah sistemleri geliştiriyor. Putin, Ukrayna savaşında taktik nükleer silah kullanımını reddetmiyor. Eski devlet başkanı Medvedev’in örtük tehdidi üzerine Donald Trump, iki nükleer denizaltıyı bölgeye yaklaştırdığını açıkladı.

“Ağustos ayını sevmiyorum”

Yoshiko Niiyama artık yürümekte zorlanıyor. Yıl dönümü törenini evinde televizyondan izleyecek. Masasının üzerindeki bir çay fincanı, babasından kalan tek hatıra:

“Ağustos ayını sevmem. O gün rüyalarıma giriyor. Düşünmek istemem ama unutamam da. Yine de hâlâ hayatta olduğumu ve hibakuşa olduğumu hatırlıyorum. Bu da önemli.”