Newsweek: ABD, müttefiklerini Çin'e mi kaptırıyor?

ABD'nin önde gelen yayın organlarından Newsweek'de, ABD Başkanı Trump'ın gerilen AB ilişkileri ve Grönland krizi sonrası, yaşanan küresel değişimlerin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

ABD Başkanı Trump'ın gerilen AB ilişkileri ve Grönland iddiaları sonrası dünyanın yeni bir denkleme doğru ilerlediği tespiti yapılan analizde, özellikle kadim olarak ABD müttefiki olarak görülen ülkelerin başta Çin ile ilişkiler olmak üzere yeni hamlelerine dikkat çekildi.

Analizde ayrıca; son dönemde gerçekleşen ABD müttefik ülkeleri ve Çin arasındaki görüşmelere ve olası sonuçlarına dair değerlendirmeler yer verildi.

İşte Newsweek'de yayınlanan analiz:

İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın Çin'e yaptığı ziyaret, çeşitli kalemlere uygulanan gümrük vergilerinin yüzde 5 oranında indirilmesini sağladı ve ABD Başkanı Donald Trump'tan sert bir uyarı aldı.

Hata Trump bunu, “çok tehlikeli” olarak nitelendirdi.

Ancak Starmer, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'i ziyaret eden son NATO müttefiki olsa da en son olmayacak.

Zira; Batı'nın birçok önemli ismi, uzun süredir var olan normlara meydan okuyan, dostları ve düşmanlarıyla gümrük vergisi savaşları başlatan ve Grönland'ı ve belki de Kanada'yı ele geçirmekle tehdit eden ABD başkanının öngörülemezliği nedeniyle küresel ilişkilerini dengelemeye çalışıyor.

Starmer'ın Pekin'e yaptığı ziyaret, Fransa cumhurbaşkanı ve Kanada başbakanının ziyaretlerinin ardından gerçekleşti. Almanya başbakanı da önümüzdeki ay Pekin'e gidecek.

Avrupalılar ve Kanada, daha önce güvenlik tehdidi olarak nitelendirdikleri ve hak ihlalleri nedeniyle eleştirdikleri Çin'e yöneldikçe, umdukları kadar iş alamamakla kalmayıp, ana ticaret ortağı ve hala dünyanın en güçlü ülkesi olan ABD ile ilişkilerinin daha da kötüleşmesi ile karşı karşıya kalabilirler.

Brüksel merkezli Bruegel düşünce kuruluşunun kıdemli araştırmacısı Alicia Garcia-Herrero, gelişmelere dair yaptığı değerlendirmede;

“Çin, herkes çaresiz olduğu için, adata hiçbir şey sunmadan kazanmak istiyor. Bu biraz aşağılayıcı. Ama dengeyi Çin bozmayacak. Dengeyi bozan ABD”

ifadelerini kullandı.

Starmer'ın ziyareti buna bir örnek.

Zira Starmer, hizmet sektöründe bir ortaklık ve gelecekteki bir ticaret anlaşmasına dair önemli ipuçları elde etti.

Ardından, İngiliz turistlerin Çin'e gitmelerine ve orada para harcamalarına yardımcı olacak vizesiz seyahat anlaşması ve İngiltere merkezli ilaç devi AstraZeneca'nın Çin'de araştırma ve üretim için 15 milyar dolar yatırım yapma sözü geldi.

Çin Dışişleri Bakanlığı'na göre Xi, Grönland ve Ukrayna örneklerinde olduğu gibi, Trump'ın müttefiklerine karşı saldırgan tavrına da değindi.

Xi, Starmer'a;

“Uluslararası düzen büyük baskı altında. Uluslararası hukuk, ancak tüm ülkeler ona uyduğunda gerçekten etkili olabilir. Özellikle büyük ülkeler örnek olmalı, aksi takdirde dünya orman kanunlarına geri dönecektir. Çok taraflılık ve serbest ticaretin destekçileri olarak Çin ve İngiltere, gerçek çok taraflılığı savunmalı ve uygulamalıdır."

dedi.

Trump'ın tepkisi

Trump, İngiltere'nin Çin ile ticaret ilişkilerini güçlendirmesinden beklendiği gibi memnun olmadı ve “bunu yapmaları çok tehlikeli, Kanada'nın Çin ile iş yapması ise bence daha da tehlikeli” tepkisini verdi.

ABD başkanı geçtiğimiz haftalarda da, Kanada'nın Çin ile ticaret anlaşması yapması halinde %100 gümrük vergisi uygulayacağı tehdidinde bulunmuştu.

Kanada Başbakanı Mark Carney, 16 Ocak'ta Pekin'e yaptığı ziyaretinde Starmer'dan daha da ileri giderek, açıkça Trump'ı hedef alan “daha bölünmüş ve belirsiz bir dünyada” gerçekleşen yeni bir “Çin stratejik ortaklığını” duyurmuştu.

Hatta Carney, Çin'in Kanada'nın elektrikli araç pazarına erişimini iyileştirmek için bir anlaşma yaptı ve Çin ile tarım ülkesi olan Kanada'nın yeni adımlar atacağını kaydetti.

Berlin merkezli Mercator Çin Araştırmaları Enstitüsü'nün kıdemli analisti Eva Seiwert yaşanan bu gelişmeler hakkında;

“Bu adımlar, İngiltere ve Kanada gibi ABD müttefiklerinin yıllarca süren gerginliğin ardından Çin ile ilişkilerini istikrara kavuşturmaya çalışması açısından önemli. Ancak, liderler ABD ile güvenlik ve savunma bağlarının değişmediğini defalarca vurgulayarak, stratejik yeniden düzenlemeden çok pragmatik ekonomik ilişkilere vurgu yapıyorlar.”

değerlendirmesinde bulundu.

Washington, D.C. merkezli Brookings Enstitüsü'nün John L. Thornton Çin Merkezi ve Asya Politika Çalışmaları Merkezi'nde araştırmacı olan Patricia M. Kim ise ABD müttefiklerinin Çin ile işbirliği konusunda net bir görüşe sahip olduklarını belirterek;

“Birçok ABD müttefiki, Çin'in ekonomik misillemelerini doğrudan deneyimlemiş ve Çin'in aşırı kapasitesi ve bunun kendi iç sanayileri ve ticaret dengeleri üzerindeki etkisine ilişkin uzun süredir endişe duymaktadır. ABD ile gerilimler yaşanmasına rağmen, bu gerçekler ABD müttefiklerinin Çin'e ne kadar yaklaşmaya hazır olduklarına dair bir kanıttır.”

ifadelerini kullandı.

Ekonomik dengeler

Çin, çarpıcı ekonomik yükselişi ve ileri teknolojileriyle çekici görünebilir.

Ancak Avrupa Birliği'nin ana ticaret ortağı olan Amerika Birleşik Devletleri önemli bir ticaret fazlasına sahip. ABD'nin ise Çin ile büyük ve giderek artan bir ticaret açığı vardır.

Avrupa ülkeleri, yaşam tarzlarını desteklemek için Rusya'dan ucuz enerji satın almak ve Çin ile teknoloji yatırımları yapmak konusunda adımlar attı. Özellikle de Avrupa'da yaşlanan nüfus karşısında göçmen işgücüne yatırım yapma konusunda yeni adımlar atabilirler.

Trump'ın Ukrayna savaşını sona erdirme yaklaşımı, Avrupa ülkeleriyle ilişkilerin bozulmasının ana nedeni olsa da, aynı ülkelerin şimdi Rusya ve Çin ile bağlarını güçlendirmeleri ironik bir durum olarak ortaya çıkıyor.

Elbette tüm ABD müttefikleri Çin'e yakınlaşmıyor. Ancak dengelerin değiştiği aşikar.