Ötegezegen keşiflerinde tarihi eşik: NASA 6 bin gezegeni nasıl buldu?

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), ötegezegen araştırmalarında tarihi bir eşik geçildiğini duyurdu.

Buna göre, 1992’de bir pulsarın yörüngesinde keşfedilen ilk iki gezegenle başlayan yolculuk, 2025 itibarıyla 6 bin onaylı ötegezegen sayısına ulaştı.

Keşiflerin kilometre taşları

1995’te ilk kez bir ana dizi yıldızının etrafında ötegezegen bulundu. Kepler ve TESS teleskoplarıyla hızlanan çalışmalar, 2015’te bininci, 2016’da ise sadece bir yıl içinde 1500 yeni gezegenin keşfine imkân verdi.

Mart 2022’de sayı 5 bine ulaşırken, üç yıl içinde 6 bin eşiğinin aşılmasıyla bilim insanları önemli bir dönüm noktasına dikkat çekti.

Farklı dünyalar

NASA, keşfedilen ötegezegenlerin büyük kısmının Güneş Sistemi’ndeki gezegenlerden oldukça farklı olduğunu bildirdi.

“Sıcak Jüpiterler”, gelgit kilitli dünyalar, aşırı sıcaklık ve basınca sahip gezegenler, hatta demir yağmurlarının görülebildiği veya tamamen okyanuslarla kaplı gezegenler keşifler arasında yer aldı.

Keşif yöntemleri

Bugüne kadar bulunan ötegezegenlerin çoğu geçiş yöntemiyle tespit edildi. Bir gezegen yıldızının önünden geçerken ışığındaki parlama farkları ölçülerek yapılan bu yöntem, yaklaşık 4 bin 500 keşfe kaynak oldu.

Radyal hız yöntemi ise yıldız ışığındaki titreşimleri inceleyerek 1140’tan fazla ötegezegenin varlığını ortaya çıkardı. Doğrudan görüntüleme ise teknik zorluklar nedeniyle 100’den az ötegezegenin gözlemlenmesini sağladı.

Gelecek görevler: Dünya benzeri gezegenler hedefte

Bilim insanları, 2026’da Avrupa Uzay Ajansı’nın PLATO misyonunun, Güneş benzeri yıldızların çevresinde kayalık gezegenlere odaklanacağını; 2027’de NASA’nın Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu’nun binlerce gezegen bulabileceğini; Çin’in 2028’de fırlatmayı planladığı Earth 2.0 teleskobunun ise Dünya boyutunda gezegenleri arayacağını açıkladı.

James Webb Uzay Teleskobu da halihazırda kızılötesi atmosfer gözlemleriyle ilk ipuçlarını veriyor.

NASA Ötegezegen Keşif Programı Direktörü Dawn Gelino, “Her yeni gezegen türü bize gezegenlerin nasıl oluştuğu, Dünya benzeri dünyaların ne kadar yaygın olabileceği ve onları nerede aramamız gerektiği konusunda ipuçları sunuyor. Evrende yalnız olup olmadığımızı öğrenmek istiyorsak bu bilgiler kritik önem taşıyor.” dedi.