TBMM’den suça sürüklenen çocuklar için tarihi rapor: Ceza yaşında kritik öneri

• Ceza sorumluluğu yaş sınırının 12'den 10'a düşürülmesi komisyonun en dikkat çeken önerileri arasında yer almıştır.
• Cezasızlık algısını yıkmak adına 15-18 yaş grubuna kademeli indirim uygulanması ve denetimli serbestliğin daraltılması planlanmaktadır.
• Tedbir yükümlülüklerini yerine getirmeyen ve çocuğu suça iten ailelere yönelik cezai ve idari yaptırımlar gündemdedir.
• Risk altındaki tüm çocukların durumları, kurulacak entegre bir veri tabanı üzerinden tek bir merkezden takip edilecektir.

TBMM Suça Sürüklenen Çocukları Araştırma Komisyonu, çocukların suça karışmasını önlemek ve adli süreçleri yeniden yapılandırmak amacıyla kapsamlı bir rapor hazırladı. Aylardır yürütülen titiz çalışmalar neticesinde olgunlaştırılan raporda, ceza sorumluluğu yaş sınırından ailelere yönelik yaptırımlara kadar milat niteliğinde radikal adımlar yer alıyor.

Ağır suçlarda indirimler sınırlandırılıyor ve ihtisaslaşma geliyor

Toplumdaki adalet algısını güçlendirmek ve çocukların adli süreçlerini daha sağlıklı yürütmek amacıyla yargı sisteminde köklü değişiklikler masaya yatırıldı. Cezasızlık algısını yıkmak için 15-18 yaşa kademeli indirimin ve denetimli serbestliğin daraltılması. Ağır suçlarda indirimlerin sınırlandırılması ve hâkim takdirine bırakılması. Ceza sorumluluğu yaşının 12'den 10'a düşürülmesi.

Çocuk adaleti sisteminin daha profesyonel bir yapıya kavuşturulması amacıyla kurumlar arası mekanizmalar yeniden tasarlanıyor. Çocuk tedbir kararlarının sistematik izlenmesi, kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi ve süreçlerin ihtisaslaşmış mahkemelerce yürütülmesi. Tedbir yükümlülüklerine uymayan aileye yaptırım mekanizmaları oluşturulması.

Yükümlülüklerini yerine getirmeyen ailelere cezai yaptırım yolda

Çocuğun suça eğiliminde en önemli etken olan aile ortamı, komisyonun raporunda birincil öncelikli başlık olarak ele alındı. Çocukların suça sürüklenmesinde birincil önemdeki aileye ilişkin de şu öneriler sıralandı: Ailelerin sürece aktif katılımını zorunlu kılacak mekanizmalar oluşturulmalı. Ailelere yönelik eğitim, rehberlik ve bilinçlendirme programları yaygınlaştırılmalı.

Ebeveynlerin çocuk üzerindeki denetim görevini ihmal etmesi durumunda adli süreçlerin devreye girmesi hedefleniyor. Belirli durumlarda ebeveyn sorumluluğunu artıran idari veya cezai yaptırımlar getirilmeli. Yüksek riskli aile ortamlarında çocuğun korunmasına yönelik daha etkin tedbirler uygulanmalı.

Eğitim müfredatına temel hukuk ve suç farkındalığı dersleri ekleniyor

Önleyici tedbirler kapsamında okullardaki eğitim içeriğinin ve kurumsal iş birliklerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Okullarda temel hukuk, sorumluluk ve toplumsal kuralların öğretildiği dersler müfredata dahil edilmeli. Akran zorbalığı, sosyal medya etkisi ve suç farkındalığına yönelik eğitimler artırılmalı. Okul-aile işbirliği, sistematik hale getirilmeli.

Sistem dışına çıkan çocukların hızla belirlenmesi ve adli birimlerin uzmanlaşması da raporda geniş yer buldu. Okul terki ve riskli çocukları erken tespit eden mekanizmalar kurulmalı. Çocuk mahkemeleri, savcılıklar ve kolluk birimlerinde ihtisaslaşma artırılmalı. Kurumlar arasında zorunlu koordinasyon ve veri paylaşım mekanizmaları kurulmalı. Yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları sürece daha aktif dahil edilmeli. Çocuklara ilişkin süreçlerin tek merkezden izlenebileceği bir takip sistemi oluşturulmalı.

Riskli mahalleler taranacak ve çocuklar sosyal aktivitelere yönlendirilecek

Suçun henüz işlenmeden önlenmesi amacıyla mahalle bazlı taramaların ve bireysel rehberlik hizmetlerinin devreye sokulması planlanıyor. Risk altındaki çocukların erken aşamada tespit edilmesine yönelik sistemler kurulmalı. Mahalle ve bölge bazlı sosyal risk analizleri yapılmalı.

Çocukların enerjilerini doğru alanlara yönlendirebilmeleri için sosyal devlet imkanları seferber edilecek. Çocuklar sosyal, sportif ve mesleki faaliyetlere yönlendirilmeli. Suça sürüklenme riski yüksek çocuklara yönelik bireysel takip ve rehberlik mekanizmaları geliştirilmeli.