Trump yönetimi İran savaşının sonuçları ile ilgili baskı altında

• ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü “Epik Öfke” Operasyonu beklenen hızlı sonuçları vermedi ve savaş uzama riskiyle karşı karşıya kaldı.
• Operasyonun maliyeti günde 1 milyar doları aşarken, petrol fiyatlarının yükselmesi küresel piyasalarda dalgalanma yarattı.
• İran’da liderlik değişimi gerçekleşti ve Mojtaba Jamenei yönetimi devralarak daha sert bir çizgi benimsedi.
• ABD’de yaklaşan ara seçimler öncesinde savaşın uzaması, Cumhuriyetçilerin Kongre’de çoğunluğu kaybetme riskini artırıyor.

Donald Trump yönetimi İran’a karşı başlatılan askeri operasyonun ardından giderek karmaşık hale gelen bir krizle karşı karşıya kaldı.

ABD yönetiminin “Epik Öfke” adı verilen operasyonu, İran’ın siyasi ve askeri liderliğini hedef alarak rejimi hızla zayıflatmayı amaçlıyordu. Operasyonun ilk aşamasında İran’ın üst düzey yöneticileri ve askeri altyapısı hedef alınırken Washington yönetimi bu saldırıların kısa sürede rejimi çöküşe sürükleyeceğini hesapladı.

Ancak beklentilerin aksine İran yönetimi dağılmadı ve savaşın seyri Washington açısından daha karmaşık bir hal aldı.

ABD ordusunun operasyon için günlük olarak 1 milyar dolardan fazla harcama yaptığı, askeri personel, yakıt ve mühimmat maliyetlerinin hızla yükseldiği belirtiliyor. Çatışmalarda şimdiye kadar ABD tarafında yedi askerin hayatını kaybettiği ve yaklaşık 140 askerin yaralandığı ifade ediliyor.

Hürmüz Boğazı krizi petrol piyasalarını sarstı

Savaşın en ciddi küresel etkilerinden biri enerji piyasalarında görüldü.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması petrol ticaretini ciddi şekilde etkiledi ve küresel enerji fiyatlarında sert yükselişlere yol açtı.

Bu durum yalnızca ABD’de değil, dünya genelinde petrol fiyatlarının ve akaryakıt maliyetlerinin artmasına neden oldu. Enerji fiyatlarındaki artışın küresel piyasalarda dalgalanma yarattığı ve birçok ülkede enflasyon baskısını artırdığı belirtiliyor.

Uzmanlara göre petrol fiyatlarının uzun süre yüksek kalması, ABD ekonomisi üzerinde de ciddi baskı yaratabilir.

ABD hızlı bir zafer bekliyordu

ABD yönetimi operasyonun ilk günlerinde İran yönetiminin hızla çökeceğini düşünüyordu.

Washington’daki bazı değerlendirmelere göre operasyonun ilk 72 saatinde yapılan yoğun bombardıman ve İran’ın üst düzey yöneticilerinin hedef alınması sonrası rejimin kontrolünü kaybedeceği öngörülüyordu.

Bu süreçte İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney ve yaklaşık 50 üst düzey yetkilinin öldürüldüğü iddiaları gündeme geldi.

Ancak İran’da beklenen iç siyasi çöküş gerçekleşmedi. Aksine İran yönetiminde hızlı bir liderlik değişimi yaşandı ve Hamaney’in oğlu Mojtaba Jamenei yönetimi devraldı.

Analistler, Mücteba Hamaney’in daha sert bir çizgiye sahip olduğunu ve İran’ın nükleer programı konusunda daha radikal bir yaklaşım benimseyebileceğini belirtiyor.

Körfez’de hayat ve ticaret durma noktasına geldi

İran’ın misilleme saldırıları bölgedeki enerji ve ticaret hatlarını ciddi şekilde etkiledi.

İran’ın saldırıları ve askeri gerilimin artması nedeniyle Körfez ülkelerinde petrol taşımacılığı, hava trafiği ve ticari faaliyetler büyük ölçüde aksadı.

Özellikle petrol tankerlerinin geçişinin zorlaşması küresel enerji piyasalarında büyük belirsizlik yarattı.

Bu gelişmeler ABD yönetimini zor durumda bırakırken Washington’da savaşın nasıl sona erdirileceğine dair yoğun tartışmalar başladı.

Trump çelişkili mesajlar veriyor

Başkan Trump son günlerde savaşın gidişatı hakkında farklı mesajlar vermesiyle dikkat çekiyor.

Trump bir yandan savaşın “çok yakında sona ereceğini” söylerken diğer yandan ABD’nin henüz askeri hedeflerine ulaşmadığını ifade etti.

Bu açıklamalar yatırımcılar, dünya liderleri ve ABD kamuoyunda belirsizlik yarattı.

Trump’a operasyonun ne zaman sona ereceği sorulduğunda ise hem savaşın yakında bitebileceğini hem de askeri operasyonların devam edebileceğini söyleyerek iki ihtimalin de mümkün olduğunu dile getirdi.

Kongre’de savaş tartışması büyüyor

ABD Kongresi’nde de savaşın geleceği konusunda ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor.

Demokrat senatör Jacky Rosen gizli brifinglerin ardından yaptığı açıklamada Pentagon’dan gelen bilgilerin “endişe verici” olduğunu söyledi.

Senatör Elizabeth Warren ise savaşın ne kadar süreceğine dair net bir plan bulunmadığını belirterek durumdan ciddi şekilde kaygı duyduğunu ifade etti.

Demokratlar, ABD yönetiminin savaşın nihai hedefini yeterince açıklamadığını savunuyor.

Beyaz Saray savaşı savunuyor

Beyaz Saray ise operasyonun uzun vadede ABD ekonomisine fayda sağlayacağını savunuyor.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artışın geçici olduğunu belirterek operasyonun ulusal güvenlik hedeflerine ulaşıldığında enerji fiyatlarının yeniden düşeceğini söyledi.

Leavitt, operasyonun tamamlanmasının ardından ABD’de petrol fiyatlarının savaş öncesi seviyelerin bile altına düşebileceğini ifade etti.

Washington’da çıkış senaryoları tartışılıyor

ABD dış politikası uzmanı Walter Russell Mead savaşın üç farklı şekilde sona erebileceğini belirtiyor.

Birinci senaryoya göre ABD iç ve dış baskılar nedeniyle savaşı erken sonlandırabilir. Bu durumda İran, büyük kayıplar vermesine rağmen Körfez’deki enerji ticaretini durdurma kapasitesini göstererek stratejik bir avantaj elde etmiş olur.

İkinci senaryoda İran’da yeni bir hükümet ortaya çıkar ve bölgedeki gerilim azalır. Bu senaryo Washington açısından büyük bir stratejik zafer anlamına gelir.

Ancak en olası senaryo olarak üçüncü ihtimal öne çıkıyor. Buna göre ABD Körfez’de deniz ticaretini yeniden güvence altına alabilir ancak İran’daki mevcut rejim ayakta kalır. Bu durumda operasyon bölgedeki güç dengesini geçici olarak koruyan ancak temel sorunları çözmeyen bir müdahale olarak hatırlanabilir.