Uganda'da muhalefet iktidarı yargıyı kullanmakla suçladı

• Uganda’da muhalefet, Cumhurbaşkanı Yoweri Museveni’yi siyasi rakiplerini susturmak amacıyla sivilleri askerî mahkemelerde yargılamakla suçluyor.
• Anayasa Mahkemesi, Ocak ayında sivillerin askerî mahkemelerde yargılanmasını anayasaya aykırı bulmuştu; ancak Museveni bu kararı reddetti ve uygulamaya devam edileceğini söyledi.
• Eski başkan adayı Kizza Besigye dahil 1.000'den fazla sivil, 2002’den bu yana askerî mahkemelerde yargılandı. Besigye, geçen yıl silah bulundurma ve vatana ihanet gibi suçlamalarla gözaltına alındı.
• Hükümet, yeni bir yasa ile bazı suçlar için sivillerin yeniden askerî mahkemelere sevk edilmesini mümkün kılmayı planlıyor.

Uganda, Ocak 2026’da yedinci kez sandığa gitmeye hazırlanırken, muhalefet cephesinde baskı iddiaları gündemde. Muhalefet liderleri, Cumhurbaşkanı Yoweri Museveni’nin kendisine karşı çıkan isimleri susturmak için sivilleri askerî mahkemelerde yargıladığını öne sürüyor.

Ocak 2024’te Uganda Anayasa Mahkemesi, sivillerin askerî mahkemelerde yargılanmasının anayasaya aykırı olduğuna hükmetti. Ancak Cumhurbaşkanı Museveni bu kararı “yanlış” olarak niteledi ve askerî mahkemeleri kullanmayı sürdüreceklerini açıkladı.

Besigye örneği: Uzun süredir hedefte

Uzun yıllardır Museveni’nin en güçlü rakiplerinden biri olan ve dört kez başkanlığa aday olan Kizza Besigye, Kasım 2023’te Kenya’nın Nairobi kentinde gözaltına alındıktan sonra Uganda’ya götürülerek askerî mahkemede yargılandı. Suçlamalar arasında yasa dışı silah bulundurma, ulusal güvenliği tehdit etme ve vatana ihanet yer alıyor. Vatana ihanet suçunun cezası idam.

Uganda Adalet Bakanı Norbert Mao, 17 Nisan’da parlamentoda yaptığı açıklamada, askerî mahkemelerin sivilleri bazı suçlar için yargılamasını yasal hale getirecek yeni bir yasa tasarısının hazırlandığını söyledi. Yasa, bakanlar kurulu onayının ardından parlamentoya sunulacak.

Muhalefetten tepki: “Yargı iktidarın aracı oldu”

Ulusal Birlik Platformu (NUP) milletvekili Paul Mwiru, “Yargı sistemi iktidarın lehine şekillendirildi, insanlar yargı sürecinden zayıflamış şekilde çıkıyor” dedi. Mwiru da 2018 yılında Cumhurbaşkanı Museveni’nin konvoyuna taş atmakla suçlanmış ve vatana ihanetle yargılanmıştı.

2002 yılından bu yana 1.000’i aşkın sivil, aktivist ve muhalif politikacı askerî mahkemelere çıkarıldı. Bunlar arasında müzisyen-siyasetçi Bobi Wine, eski milletvekili Michael Kabaziguruka ve avukat Eron Kiiza da bulunuyor.

Eleştiriler sadece askerî mahkemelerle sınırlı değil. Muhalefete göre sivil mahkemelerde de muhalifler uzun yargılamalarla, kefalet taleplerinin reddiyle ve keyfi tutuklamalarla baskı altına alınıyor. Besigye ve yardımcısı Lutale bu ay yapılan kefalet taleplerinde de reddedildi ve hâlâ tutuklular.

Museveni: “Askerî mahkemeler gerekli”

Yoweri Museveni ise askerî mahkemelerin “ülkenin barış ve istikrarı için gerekli” olduğunu savunuyor. Sivil mahkemelerin şiddet içeren suçlarla yeterince etkili mücadele edemediğini öne sürüyor.