Uluslararası kuruluşlar iflas mı etti?

• Krizleri ve çatışmaları önlemede başarısız olan BM’nin karar alma mekanizması ve temsil yapısı eleştirilerin odağında.
• Güvenlik Konseyi’nin veto sistemi reform taleplerinin merkezinde yer alıyor.
• Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin yetersizliği ciddi soru işaretleri doğuruyor.
• Uzmanlar, kurumların yenilenmesi çağrısında bulunuyor, aksi takdirde sistemin çökeceği uyarısında bulunuyor.

Dünyada artan savaşlar, derinleşen jeopolitik krizler ve uluslararası hukukun giderek daha fazla ihlal edilmesi, Birleşmiş Milletler (BM), NATO ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) gibi kurumların işlevselliğini yeniden tartışmaya açtı.

gdh, bu tartışmayı üç önemli isimle masaya yatırdı: Eski BM Genel Sekreter Yardımcısı ve Fransa merkezli “Équilibre des Énergies” düşünce kuruluşunun başkanı Brice Lalonde, Türkiye'nin eski Bakü Büyükelçisi ve “İMZA” Sosyal Kalkınmaya Destek Derneği’nin Türkiye Temsilcisi Hulusi Kılıç ve İngiliz akademisyen Taras Kuzio.

Üç isim de mevcut sistemin ciddi yapısal sorunlarla malul olduğu görüşünde birleşiyor.

"BM yenilenmeli, sistem artık işlemiyor"

Birleşmiş Milletler’in savaş sonrası dönemin mantığıyla kurulduğunu söyleyen Brice Lalonde, bu yapının günümüz dünyasına hitap etmediğini belirtti.
Lalonde, “BM, egemen devletlerin birliğidir; başında bir başkan değil, genel sekreter vardır. Bu, devletlerin küresel karar mekanizmasını devretmeye hazır olmadıklarını gösteriyor.” dedi.

Güvenlik Konseyi'ndeki daimi üyelik yapısını da eleştiren Lalonde, “Ne Afrika ne de Güney Amerika temsil ediliyor. Beş daimi üyenin oybirliği şartı, sistemi kilitliyor.” ifadelerini kullandı.

Lalonde, Uluslararası Ceza Mahkemesi için ise “İnsanlığa karşı suçların cezasız kalmaması adına önemli bir ilerlemeydi” dese de,günümüzün siyasi ikliminde bu tür kurumların etkisizleştiğine dikkat çekti.

“Güvenlik Konseyi 5 ülkenin çıkarına çalışıyor”

Eski Büyükelçi Hulusi Kılıç, BM Güvenlik Konseyi'nin yapılandırılma biçiminin başlı başına bir hata olduğunu savundu.

Kılıç, “Fransa, ABD, Çin, İngiltere ve Rusya’dan oluşan daimi üyelerden biri ‘hayır’ dediğinde karar alınamıyor. Bu çoğunluk ilkesine tamamen aykırı.” dedi.

Afganistan, Ukrayna ve İsrail-Filistin krizlerinde bu mekanizmanın defalarca tıkandığını söyleyen Kılıç, “Amerika’nın İsrail lehine vetoları, BM’yi taraflı hale getirdi. Kıbrıs konusunda da benzer bir adaletsizlik yaşandı.” diye ekledi.

"BM iflas etti, suçlular cezasız kalıyor"

İngiliz akademisyen Taras Kuzio ise BM sisteminin tamamen iflas ettiğini savunarak daha sert bir eleştiri getirdi.

Kuzio, “1990’lardan bu yana Azerbaycan’a karşı işlenen savaş suçlarında BM ve UCM hiçbir adım atmadı. 750 bin kişinin etnik temizliği cezasız kaldı” dedi.

Kuzio, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Rusya’ya karşı sadece 6 kişi hakkında işlem yaptığını hatırlatarak, “Ukrayna savcılığında 160.000 savaş suçu kaydı var. Bu kurumlar ya güçsüz ya da siyasi olarak bağlı.” dedi.

BM’nin İsrail’in Filistin’e karşı işlediği suçları da görmezden geldiğini belirten Kuzio, “Tıpkı Esad ve Putin’in Suriye’deki soykırımına sessiz kalmaları gibi.” ifadesini kullandı.