7 binden az kaldı: Çita türünü korumak için sperm bankası kuruldu

• Vahşi doğadaki çita sayısı, son yarım yüzyılda yüzde 80 oranında azalarak kritik seviyeye indi ve şu anda 7 binden az çita kaldığı tahmin ediliyor.
• Habitat kaybı, insan-vahşi yaşam çatışması ve yasadışı ticaret gibi tehditler nedeniyle sayıları azalan çitalar, daralan gen havuzları ve spermdeki yüzde 70-80 anormallik oranı nedeniyle gelecekte yardıma ihtiyaç duyabilir.
• Marker, 1990 yılından beri inşa ettiği ve "donmuş hayvanat bahçesi" adını verdiği tohum bankasında, yaklaşık 400 çitadan alınan ve sayısı artmaya devam eden genetik örnekleri sıvı nitrojen içinde depoluyor.

Associated Press'te yer alan habere göre, Çita Koruma Fonu'nun kurucusu olan Laurie Marker, güney Afrika ülkesi Namibya'da kurduğu tohum bankasının, vahşi doğada sayıları hızla azalan çitalar için bir sigorta görevi gördüğünü belirtiyor.

Koruma uzmanları, Dünya Çita Günü'nü, vahşi doğada 7 binden az çita kalmışken anıyor ve Marker, çita popülasyonlarının çoğunun 100’den az hayvana sahip, küçük ve izole gruplardan oluştuğunu söylüyor. Marker, Otjiwarongo şehri yakınlarındaki araştırma merkezinde yaptığı açıklamada, tohum bankası için "İhtiyaç duyulana kadar onunla hiçbir şey yapmıyorsunuz... ve o noktaya asla gelmek istemiyoruz" dedi.

Genetik çeşitliliğin daralması ve üreme zorlukları

Saatte 112 kilometre hıza ulaşabilen bu zarif kediler; habitat kaybı, insan-vahşi yaşam çatışması ve yasadışı hayvan ticareti gibi yaygın tür tehditleriyle karşı karşıya. Ek olarak, küçülen ve izole gruplar, sürekli kendi aralarında üreme nedeniyle gen havuzlarının daralmasına yol açıyor. Bu durum, üreme oranları üzerinde olumsuz sonuçlar doğuruyor. Marker, çitaların genetik çeşitliliğinin olmaması ve sperminde yüzde 70-80 oranında anormallik bulunması nedeniyle gelecekte yapay üreme yoluyla yardıma ihtiyaç duyulabileceğini belirtiyor.

Vahşi doğadaki çita sayısı son 50 yılda yüzde 80 azalırken, tür aynı zamanda tarihi yaşam alanlarının yüzde 90’ından da çekilmek zorunda kaldı.

Tohum bankası, yaygın bir koruma taktiği

Tohum depolama, vahşi yaşamı koruma dünyasında sadece çitalara özgü değil; filler, gergedanlar, antiloplar ve kuşlar gibi diğer türler için de uzmanlar tarafından geliştirilen bir taktik. Marker, hayvan üreme araştırmalarının değerini, neslinin tükenmesiyle karşı karşıya olan kuzey beyaz gergedanlarının durumunda gördüğünü söylüyor. Türün son iki bireyinin de dişi olması nedeniyle doğal yolla üreme şansı kalmayan bu tür için tek umut, yıllar önce dondurulan sperm örneklerinin kullanıldığı yapay üreme.

Öte yandan, Amerika Birleşik Devletleri'nin Wyoming eyaletinde tek bir yabani popülasyona indikten sonra yapay üreme ile çoğaltılan siyah ayaklı gelincik projesi gibi başarılı örnekler de bulunuyor.

Sperm örnekleri ölü ve yaralı çitalardan toplanıyor

Marker, çitaların spermlerini kasten takip edip toplamak yerine, örnekleri fırsat buldukça alıyor. Namibya'da çitalar en çok çiftçiler tarafından tehdit olarak görüldüğü için tehlikede, bu da Marker’ın ekibinin yaralanmış veya yakalanmış kediler için çağrıldığı ve tedavi edip serbest bırakırken örnek topladığı anlamına geliyor. Ayrıca, sperm örnekleri ölü çitalardan da alınabiliyor.

Marker, “Her çita aslında çok az sayıdaki genin benzersiz bir karışımıdır. Mümkün olan her hayvandan örnek bankaya koymaya çalışacağız” dedi. Bu örnekler, şu anda Çita Koruma Fonu laboratuvarında sıvı nitrojen içinde ultra düşük sıcaklıklarda saklanıyor. Marker'ın araştırması herhangi bir yapay tohumlama içermiyor, çünkü Namibya’da vahşi hayvanları esaret altında üremek yasak.

Son çare olarak “donmuş hayvanat bahçesi”

Çitaların neslinin tekrar tükenme tehlikesiyle karşı karşıya kalması durumunda, ilk yedek, hayvanat bahçelerinde ve diğer esaret altındaki ortamlarda yaşayan yaklaşık bin 800 kedi olacak. Ancak Marker, çitaların esaret altında iyi üremediğini ve tohum bankasının, kuzey beyaz gergedanlar gibi, son çare olabileceğini söyledi. Marker, tohum bankası olmadan türün kurtulması için “fazla şansımız olmayacak” değerlendirmesinde bulundu.