ABD'de etçil larva tehdidine karşı sinek operasyonu

• ABD, Meksika sınırında sığırları tehdit eden Cochliomyia hominivorax larvalarına karşı sinek üretim tesisi kuruyor.
• Plan, steril erkek sineklerin doğaya salınarak dişilerin üremesinin engellenmesini öngörüyor.
• USDA, Moore Hava Üssü’nde sinek fabrikası kuracak; proje maliyeti 300 milyon dolara kadar çıkabilir.
• Etçil larva tehdidi Panama’dan Meksika’ya kadar yayılmış durumda; hayvan ticareti geçici olarak durduruldu.

ABD Tarım Bakanlığı (USDA), Meksika sınırında ilerleyen tehlikeli bir biyolojik tehdide karşı sıra dışı bir çözüm üzerinde çalışıyor: havadan milyonlarca steril sinek bırakmak. Tehdit, canlı hayvanların yaralarına yumurta bırakarak onları içten içe yiyen "Yeni Dünya vida kurdu" olarak bilinen Cochliomyia hominivorax larvaları.

Bu etçil larvalar, 12–24 saat içinde yumurtadan çıkarak hayvanın canlı dokusunu tüketmeye başlıyor. İnek, at ve diğer evcil hayvanlar için ölümcül olan bu durum tedavi edilmezse bir ila iki haftada ölüme yol açabiliyor.

Bu zararlı tür, 2023’ten bu yana Panama’dan El Salvador’a kadar geniş bir coğrafyada yayıldı. Kasım 2024’te Meksika’nın güneyine ulaşması, ABD’yi harekete geçirdi. Sınır bölgelerinde hayvan ticareti geçici olarak durduruldu, USDA alarma geçti.

USDA, daha önce 1960’larda kullandığı bir biyolojik mücadele yöntemini yeniden uygulamaya koyuyor: laboratuvar ortamında steril erkek sinek üretmek ve bu sinekleri uçaklarla doğaya salmak. Dişiler sadece bir kez çiftleştiğinden, bu steril sineklerle çiftleşen dişiler döllenmemiş yumurtalar bırakıyor, böylece türün çoğalması engelleniyor.

Şu anda sadece Panama’da haftalık 100 milyon steril sinek üretebilen bir tesis mevcut. Ancak bu sayı, mevcut salgını kontrol etmek için yetersiz.

Teksas’ta steril sinek üretim tesisi kurulacak

18 Haziran’da USDA, ABD-Meksika sınırına yakın Moore Hava Üssü’nde yeni bir sinek üretim fabrikası kuracağını açıkladı. Projenin ilk aşaması 8.5 milyon dolara mal olacak. Toplam maliyetin ise 300 milyon dolara kadar çıkabileceği belirtiliyor.

Ayrıca Meksika’daki eski bir tesisin de 21 milyon dolarlık yatırımla yenilenmesi planlanıyor. USDA’ya göre bu yatırımlar, 10 milyar dolara ulaşabilecek ekonomik zararın önüne geçmek için kritik.

Hayvancılık sektörü tehdit altında

Texas Sığır Üreticileri Derneği Başkan Yardımcısı Stephen Diebel, tehdidin boyutunu şöyle özetliyor: “Bu sineklerin vereceği ekonomik zarar 10 milyar dolar olabilir. 300 milyon dolarlık yatırım gayet anlaşılır bir takas.”

Entomolog Dr. Phillip Kaufman ise bu sineklerin alışılmadık bir biçimde yalnızca canlı dokuya saldırdığını vurguluyor. Larvalar, canlı deriyi çene kancalarıyla delerek içeriye ilerliyor ve gelişimlerini tamamladıktan sonra toprağa gömülerek ergin sineğe dönüşüyorlar.

Steril sinekler pupalık evrede gamma ışınlarıyla kısırlaştırılıyor. Ardından klimalı konteynerlerde uçaklara yüklenip kırsal alanlara salınıyorlar. İnsanlara ya da şehirlerdeki yaşama karşı herhangi bir tehdit oluşturmuyorlar.

Etçil larvalar yalnızca sığırları değil, geyik, kuş ve kemirgenler gibi yabani hayvanları da etkileyebiliyor. Bu da salgının izlenmesini güçleştiriyor. Şu ana kadar bildirilen 35 binden fazla vakanın %83’ü sığırlar üzerinde görüldü.

Arizona, Teksas ve New Mexico’daki hayvan ticaret limanları geçici olarak kapatıldı. Ancak yetkililer, Meksika’daki önleyici çalışmaların olumlu sonuçlar verdiğini ve kapıların yakında yeniden açılabileceğini belirtiyor.

Bu biyolojik mücadele operasyonunun, ABD ile Panama’nın ortak yürüttüğü COPEG (Vida Kurduyla Mücadele Komisyonu) tarafından uzun soluklu bir biçimde sürdürülmesi planlanıyor.