ABD’de İran krizi: 60 günlük süre anayasal savaşa dönüştü

• ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, İran’la ateşkesin Kongre onayı gerektiren 60 günlük süreyi durdurduğunu savundu.
• Cumhuriyetçiler bu yoruma büyük ölçüde destek verirken, Demokratlar bunun “yasal boşluk” olduğunu belirtiyor.
• Beyaz Saray Kongre’den yeni yetki almadan süreci yönetmeye hazırlanıyor.

ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonları, Washington’da yeni bir anayasal krizi tetikledi. Pentagon’un savaş yetkilerine ilişkin yorumu Senato’da sert tartışmalara yol açtı.

Ateşkes “süreyi durdurur” tartışması

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Senato’daki oturumda yaptığı savunmada, İran ile yapılan ateşkesin fiilen çatışmaları durdurduğunu ve bu nedenle Savaş Yetkileri Yasası kapsamındaki 60 günlük sürenin işlemeyeceğini ileri sürdü.

1973 tarihli yasa, ABD başkanının Kongre onayı olmadan yürüttüğü askeri operasyonlar için 60 gün içinde yetki almasını veya operasyonları sonlandırmasını zorunlu kılıyor.

Demokratlardan sert tepki

Demokrat senatörler ise bu yorumu açık şekilde reddetti. Onlara göre ateşkes, yasal süreci durduracak bir mekanizma değil ve yönetim Kongre denetiminden kaçmaya çalışıyor.

Senato’daki tartışmalarda, yönetimin hukuki sınırları zorladığı ve savaş yetkilerinin genişletilmeye çalışıldığı eleştirileri öne çıktı.

Cumhuriyetçilerden Beyaz Saray’a destek

Cumhuriyetçi senatörlerin büyük bölümü ise Başkan Donald Trump yönetimine destek verdi. Birçok isim, sürecin Beyaz Saray tarafından yönetilmesine itiraz etmezken, bazı senatörler sınırlı bir yetki planı talep edebileceklerini ifade etti.

Senato Silahlı Hizmetler Komitesi Başkanı Roger Wicker da süreye ilişkin endişeleri küçümseyerek tartışmanın büyütülmemesi gerektiğini söyledi.

Kritik eşik: 1 Mayıs

ABD’nin İran’a yönelik operasyonları 28 Şubat’ta başlamıştı. Yasal olarak belirlenen 60 günlük sürenin dolduğu 1 Mayıs itibarıyla, yönetimin ya Kongre’den yetki alması ya da operasyonları sonlandırması gerekiyor.

Ancak Trump yönetimi, ateşkesin “çatışmaları sona erdirdiği” argümanına dayanarak bu zorunluluktan kaçınmayı planlıyor.

Geçmişteki tartışmalarla benzerlik

Yaşanan kriz, ABD’nin 2011’de Libya müdahalesi sırasında da gündeme gelen benzer bir tartışmayı hatırlatıyor. O dönemde de yürütme ile Kongre arasında savaş yetkilerinin sınırları konusunda ciddi anlaşmazlık yaşanmıştı.

60 günlük süre nedir, ne anlama geliyor?

ABD’de 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası (War Powers Resolution), başkanın Kongre onayı olmadan askeri güç kullanmasını sınırlayan temel düzenleme olarak biliniyor.

Bu yasaya göre, ABD Başkanı acil durumlarda Kongre’den izin almadan askeri operasyon başlatabiliyor. Ancak bu operasyonlar en fazla 60 gün sürebiliyor. Bu sürenin sonunda başkanın ya Kongre’den resmi yetki alması ya da operasyonları sonlandırması gerekiyor.

Bu kural, yürütmenin savaş yetkisini tek başına kullanmasını engellemek ve Kongre denetimini sağlamak amacıyla oluşturuldu.