ABD’li drone üreticileri, Çin bağımlılığı sebebiyle sıkıntıya girdi

Forbes tarafından yürütülen kapsamlı bir araştırmaya göre, bu durum Amerikan askeri tedarik zincirinde ciddi bir güvenlik açığı yaratıyor.

Araştırma, Pentagon ile sözleşmesi bulunan bazı şirketlerin bile Çin'de üretilen kritik bileşenleri kullanmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Bu zayıf nokta, Mach Industries’in tanıtım videosunda Viper drone modelinde Çin yapımı parçaların görüntülenmesiyle bir kez daha gün yüzüne çıktı. Şirketin CEO’su Ethan Thornton, daha önce bu iddiaları reddetmişti. Ancak Anduril CEO’su Palmer Luckey’nin sosyal medya üzerinden yönelttiği sorular üzerine Thornton, “Testlerde Çin parçalarını patlatmaktan çekinmiyoruz,” açıklamasında bulundu. Forbes’a yaptığı ek açıklamada ise, “Tüm nihai üretim birimleri Çin parçaları içermeden sevk ediliyor,” dedi.

Çin'e bağımlılık devam ediyor

Bu olay, ABD’nin savunma teknolojilerinde yerli ve güvenilir tedarik zinciri inşa etme çabalarına rağmen, sektörde Çin'e olan yapısal bağımlılığın sürdüğünü gösteriyor. Drone Industry Insights UG verilerine göre, Çin küresel ticari drone pazarının yaklaşık %90’ını kontrol ediyor. Bu hâkimiyet, gövdelerden bataryalara, kameradan haberleşme sistemlerine kadar birçok kritik bileşeni kapsıyor.

Ulusal Güvenlik Konseyi’nin eski tedarik zinciri güvenliği başkanı Josh Steinman, bu durumu şu sözlerle değerlendirdi: “Başlıca rakibimize ve onun üretim kabiliyetlerine neredeyse tamamen bağımlıyız... Ya bu durumu siz değiştireceksiniz ya da Çin.”

Bazı üst düzey yetkililerin farkında olmadan bu sorunu gözler önüne serdiği anlar da yaşandı. Örneğin, ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance’in Quantico’daki bir drone gösterisinde Çin üretimi Skyzone marka gözlükler taktığı görüldü. ABD Deniz Piyadeleri, kullanılan ekipmanın askeri envantere ait olmadığını vurguladı.

Pentagon’un bağlı birimi olan Savunma İnovasyon Birimi (DIU), Çin menşeli parçalar içermeyen drone modellerini belirlemek üzere oluşturulan “Blue List” adlı güvenli listeyi yönetiyor. Ancak 300’ü aşkın başvurudan yalnızca 23 şirket bu listeye girmeyi başarabildi.

Yeterli finansmana sahip olmasına rağmen, BRINC, Skydio ve Orqa gibi şirketler de listeye giremedi. BRINC CEO’su Andrew Cote, “Çin’den yaptırıma uğramak, Blue List’e girmekten daha kolay,” diyerek sürecin zorluğuna dikkat çekti. Teksas merkezli Darkhive da başvurusu reddedilenler arasında yer aldı. Şirketin CEO’su John Goodson, “’Seneye tekrar başvurun’ dışında hiçbir geri dönüş almadık,” ifadelerini kullandı.

Bir dönem tamamen Çin'den bağımsız üretim vadeden Orqa’nın başvurusu da, kullanılan bazı radyo modüllerinin Çin menşeli olduğunun tespit edilmesi üzerine reddedildi. DIU program sorumlusu Trent Emeneker ise süreci savunarak, “Yasal olanı şirketler değil, yasalar belirler... Seçim süreci, muharip kuvvetler için en iyi seçenekleri sunacak şekilde standartlaştırıldı,” dedi.

Pentagon’un 2023 yılında başlattığı Replicator programı, Çin tehdidine karşı binlerce yerli üretim drone teslim etmeyi amaçlıyor. Ancak sektör temsilcileri, programın yeterince hızlı ilerlemediğini ve pazarda yeterli hacmin oluşmadığını belirtiyor. ABD Ulusal Drone Derneği Başkanı Nathan Ecelbarger, “DJI tamamen yasaklanmadıkça, ABD'de güçlü bir endüstri temeli oluşturmak mümkün değil,” değerlendirmesinde bulundu.

Çin'in yaptırımları

Öte yandan, Çin’in uyguladığı karşı yaptırımlar durumu daha da karmaşık hale getiriyor. Bir zamanlar ABD’nin önde gelen drone üreticilerinden biri olan Skydio, 2023 yılında Çinli batarya tedarikçisine erişimini kaybetti ve hâlâ bir alternatif açıklayabilmiş değil. Diğer yandan, CyberLux ve Neros gibi firmalar üretim süreçlerini Kuzey Amerika’ya kaydırmak için çalışmalarını hızlandırdı. CyberLux CEO’su Mark Schmidt, “Çin bileşenlerinden uzaklaşmak için proaktif adımlar atıyoruz,” dedi.