Günlük hayatın koşturmacası içinde duyduğumuz pek çok kelime, bazen hafızamızda net bir karşılık bulamayabiliyor. Özellikle bilgi kirliliğinin yaygın olduğu dijital ortamda, kelimelerin en doğru tanımına ulaşmak büyük önem taşır. Sözlüklerdeki tanımıyla dikkat çeken ana ifadesinin dilimizdeki yeri ve kullanım alanları merak konusudur.
Ana kelimesinin sözlükteki anlamı nedir?
Hem gerçek hem de terim anlamlarıyla literatürde yer bulan bu ifade, çok yönlü bir yapıya sahiptir. İşte kelimenin tüm anlam katmanları.
- isim Anne
- Yavrusu olan dişi hayvan
- Dinî bakımdan aziz tanınan bazı kadınlara verilen saygı ünvanı
- ünlem Yaşlı kadınlara saygılı bir seslenme sözü
- mecaz Velinimet
- Alacağın veya borcun, faizin dışında olan bölümü
- sıfat Temel
- matematik Çizgilerden herhangi birini anlatan kelimeye sıfat olarak geldiğinde o çizginin, belirli bir kural altında hareket ederek bir yüzey oluşturmaya yaradığını anlatan bir söz
Ana kelimesi için kullanım örnekleri
Gerek günlük dilde gerekse edebi eserlerde kelimenin nasıl kullanıldığını gösteren örnekler şöyledir.
- Anası mutfakta bir tabağa marul doğruyor.
- Fatma Ana'mız. Meryem Ana.
- Yoksullar anası.
- Ana bina aradan geçen elli beş yıla karşın değişmemiş.
Ana ifadesini barındıran atasözleri ve deyimler
Dilimizde bu ana kelimesi ile ilişkilendirilen birden fazla atasözü ve deyim kaydı vardır.
- Ana avrat küfretmek (veya düz veya dümdüz gitmek)
- Ana bir, baba ayrı
- Anadan doğmuşa dönmek (veya anadan yeni doğmuş gibi olmak)
- Ana gibi yâr olmaz, Bağdat gibi diyar olmaz
- Ana ile kız, helva ile koz
- Ana kızına taht kurar, kız bahtı kocadan arar (veya ana kızına taht kurmuş, baht kuramamış)
- Analar taş yesin, yarım yarım beş yesin
- Anam!
- Anam avradım olsun
- Anam babam
- Anamın (veya anasının) ak sütü gibi (helal olsun)
- Anamın öleceğini bilseydim kulağı dolu darıya satardım
- Anan güzel idi hani yeri, baban zengin idi hani evi?
- Ananın bahtı kızına
- Ananın bastığı yavru incinmez
- Ananın karnında dokuz ay nasıl durdun?
- Anan yahşi, baban yahşi
- Anası ağlamak
- Anasına avradına sövmek
- Anasına bak kızını al, kenarına bak bezini al
- Anasından doğduğuna bin pişman
- Anasından doğduğuna pişman etmek
- Anasından doğduğuna pişman olmak
- Anasından emdiği süt burnundan (fitil fitil) gelmek
- Anasından emdiği sütü burnundan getirmek
- Anasını ağlatmak
- Anasını bellemek
- Anasını eşek kovalasın!
- Anasının gözü
- Anasının ipini satmış (veya pazara çıkarmış)
- Anasının kızı
- Anasının körpe kuzusu
- Anasının nikâhını istemek
- Anasının oğlu
- Anasını sat! (veya satayım!)
- Anasını sattığımın …
- Anası onu Kadir Gecesi doğurmuş
- Anası turp (veya sarımsak), babası şalgam (veya soğan)
- Anası yerinde
Ana kelimesinin yer aldığı birleşik ifadeler
Dilimizde yaygın olarak kullanılan ve ana kökünden gelen birleşik kelimelerin listesi şöyledir.
- Ana akım
- Ana arı
- Ana arter
- Ana atardamar
- Ana baba
- Ana bacı
- Ana bayi
- Ana bellek
- Ana besleme hattı
- Ana bilim dalı
- Ana cadde
- Ana çizgi
- Ana dal
- Ana defter
- Ana deniz
- Ana dil
- Ana dili
- Ana direk
- Ana doğrusu
- Ana duvar
- Ana düşünce
- Anaerki
- Ana fikir
- Ana haber sunucusu
- Ana hat
- Ana kadın
- Ana kapı
- Ana kara
- Ana kent
- Ana kitap
- Ana kolon hattı
- Ana konu
- Ana kök
- Ana kraliçe
- Ana kubbe
- Ana kucağı
- Ana kuyu
- Ana kuzusu
- Anamal
- Ana mektebi
- Ana menü
- Ana motif
- Ana muhalefet
- Anaokulu
- Ana ortaklık
- Anapara
- Ana rahmi
- Ana saat
- Ana sanat dalı
- Ana sanlı
- Ana sav
- Ana sayaç
- Ana sınıfı
- Ana sözleşme
- Ana şehir
- Ana tarafı
- Ana toplardamar
- Ana vatan
- Ana yapı
- Ana yarısı
- Anayasa
- Ana yemek
- Ana yol
- Ana yön
- Ana yurt
- Ana yüreği
- Anadan doğma
- Anadan görme
- Anadan üryan
- Anası danası
- Anası kılıklı
- Büyükana
- Fatmaanaeli
- Havva Ana
- Havvaanaeli
- Kadınana
- Kaynana
- Mercananaeli
- Meryemana asması
- Meryemana dikeni
- Meryemanaeldiveni
- Meryemanaeli
- Meryemanakandili
- Meryem Ana kandili
- Meryemanakuşağı
- Sperma ana hücresi
- Sütana
- Üvey ana
- Dağ anası
- Dağlar anası
- Denizanası
- Dev anası
- Hamam anası
- Kuyu anası
- Ocak anası
- Öksüz anası
