Azerbaycan ve Rusya arasındaki soğuk kış günleri

Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki savaşın bitmesinden bu yana iki yıl geçti. Rusya Devlet Başkanı, Azerbaycan Cumhurbaşkanı ve Ermenistan Başbakanı arasında 10 Kasım'da imzalanan açıklamaya göre, çatışma sona erdi. Ancak Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış anlaşması henüz imzalanmadı.

Ermenistan ve Azerbaycan liderleri Brüksel'de, Moskova'da ve Soçi'de ya da Prag'da görüşmelerde bulunmalarına rağmen yine de barışı sağlamayı başaramadılar.

Rusya, Batı ve Avrupa Birliği sözde barış süreciyle ilgileniyor. Ancak ekonomik gücü olmayan, ordusu yok edilen ve geleceği söz konusu olan Erivan'ı barışa henüz ikna edemediler. Zafer Bayramı kutlamasında Şuşa'da düzenlenen etkinlikte Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Ermenistan'a en sert uyarıyı yaptı:

"Askeri harcamalar için ayrılan ödenek de rekor seviyeye ulaştı. Neden diye sorabilirsiniz, savaş bitti, iki yıl geçti. Cevap çok basit. Ermenistan'da intikamcı güçler yükseliyor. Ermenistan, 10 Kasım 2020 Anlaşmasına tam olarak uymamakta, silahlı kuvvetlerini Karabağ'dan tam olarak çekmemekte, Zengezur koridorunu bize sunmamakta ve dönem dönem bize karşı askeri provokasyonlarda bulunmaktadır. Tabii ki hazırlıklı olmalıyız ve hazırız."

Barış maskesi arkasına saklanan arabulucuların barıştan çok çatışmayı körüklemekle ilgilendikleri görülüyor. Rusya hemen barış için adımlar atmak yerine, bölgedeki barış güçlerinin askeri gücünü güçlendiriyor. Rusya Devlet Başkanı'nın Soçi toplantısı öncesi "Valday" Uluslararası Tartışma Kulübü'nde yaptığı konuşmada açıklamaları gözden kaçırılmamalıdır:

Putin: "Elbette bir barış anlaşması gerekli. Bizim pozisyonumuz barış anlaşmasını desteklemektir. Ayrıca sınırların sınırlandırılmasını ve sınır sorununun tam olarak düzenlenmesini destekliyoruz. Biz bundan yanayız. Hangi seçeneğin seçileceği Ermenistan'a, Ermeni halkına ve Ermeni liderliğine kalmıştır. Her halükarda, hangi seçenek seçilirse seçilsin, barışa yol açacaksa biz sadece onu destekliyoruz."

Bir zamanlar Ermenistan'ı cezalandıran Moskova, bugün Erivan'ı ödüllendirmekten çekinmiyor. Ruben Vardanyan'ın sözde Cumhuriyetin (sözde Artsakh) sözde başbakanı olarak atandığı dönemde, Ermenistan'a yönelik değişen tutumlar birçok soruyu gündeme getiriyor. Kara para aklamanın "ustalarından" biri olan Vardanyan'ın Rus vatandaşlığından çıkması, Kremlin'e en yakın kişi olduğu gerçeğini değiştirmiyor.

Rusya Etnik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi'nin Direktörü Anton Bredikhin, gdh'a yaptığı açıklamada Azerbaycan-Rusya ilişkilerinde durgunluk olduğunu doğruladı, ancak bunun Vardanyan ile hiçbir ilgisi olmadığına dikkat çekti:

“Rusya-Azerbaycan ilişkilerine kış geldi demek tamamen yanlıştır. Evet, bazı "kaba davranışlar" var. Pek çok uzman, bu durgunlukta bir Ermeni izi bulmaya çalışmakta ve buna göre Vardanya'nın sözde devletin "başbakanı" olarak atanmasına bağlamaktadır. Tabii ki bu Rusya'nın bölge politikasıyla örtüşmüyor. Vardanyan'ın kendisinin Rus pasaportundan vazgeçtiğini hatırlatayım ve mevcut durumda, Rusya'nın Ukrayna'daki "özel askeri operasyonu" nedeniyle birçok kişinin Rusya'yı terk ettiği bir dönemde, Rus vatandaşlığından çıkma ile ilgili her adım sadece vatana ihanet sayılıyor. Bu durgunlukta Ermeni izi aramaya gerek olduğunu düşünmüyorum. Rusya, Ermenistan ile Azerbaycan arasında barış istiyor. Azerbaycan da Rusya'nın müttefikidir. Barışı Batı ya da AB yaratmayacağını düşünüyorum. Bunu sadece Rusya yapabilir."

Azerbaycan Milletvekili Hikmet Babaoğlu da Azerbaycan-Rusya ilişkilerinde gerginlik olduğunu söylüyor. O gerginliğin büyük ölçüde Erivan'dan kaynaklandığına inanıyor.

Hikmet Babaoğlu "Rusya, çevresindeki bölgeleri klasik emperyalist yöntemlerle kontrol etmeye çalışıyor. Bazen birini ödüllendirir, diğerini cezalandırır ya da tam tersi. Ermenistan zaten Güney Kafkasya'da ve Ermenistan'ın içindeki tüm Rus araçlarından vazgeçmeye çalışıyor. CSTO ile ilgili olup olmadığı, Rus birlikleri ile ilgili olup olmadığı, ekonominin yeniden inşası ile ilgili olup olmadığı vb. Bu nedenle, Rusya'nın geleneksel politikasına geri dönmek için bazı hamleler yapması üzücü, ki bu doğru değil. Rusya, Güney Kafkasya'da ne Ermenistan'ı ne de Azerbaycan'ı kaybetmek istemiyor" dedi.

Moskova'da yaşayan Amerikalı siyasi analist Andrew Korybko, Rusya'nın Karabağ sorununun çözümüyle ilgili bir takım sorunları aşması gerektiğini söylüyor. Çünkü iki ülke arasındaki resmi arabulucu Moskova'dır.

Amerikalı siyasi analist Andrew Korybko “Birincisi, bölgenin evrensel olarak Azerbaycan olarak tanınması ve bu nedenle uluslararası hukuka uygun olarak resmi konumunu yalnızca Bakü yönünde güvenilir bir şekilde ilerletmeye devam etmesidir. İkincisi, Rusya'nın Ermenistan'ı kaçınılmaz olarak KGAÖ'den caydırmaması ve böylece onu NATO'nun kollarına atmaması için yukarıdakileri yeterince dikkatli yapmaktır. Bu olursa, bölgenin güvenliği tüm ilgili taraflar için tehlikeye girebilir" dedi.

Rusyanın barış güçlerinin silahlandırılmasına dikkat çeken Andrew Korybko şunları kaydetti: "Moskova, barışı koruma görevinin öngörülen sürenin ötesinde devam etmesini bekliyor, bu yüzden bu kuvvetleri yeniden silahlandırmaktan söz ediliyor.

Rusya-Azerbaycan gerilimini herhangi bir gerilim olarak nitelendirmek doğru olmaz. Her ne kadar bazı iç ve dış güçler onları böyle sunmakla ilgilense de. Gerçek şu ki, bu iki ortağın Karabağ sorununa sürdürülebilir bir çözüm için biraz farklı vizyonları var. En büyük sorun, Rusya'nın Ermenistan üzerinde Azerbaycan'ın bölgeyle ilgili kararını tam olarak kabul etmesini sağlayacak kadar etkin olmamasıdır. Son on yılda ve özellikle Paşinyan'ın görev süresi boyunca Erivan, Moskova'ya olan orantısız bağımlılığını "ayırmaya" ve çeşitlendirmeye çalıştı ve bu amaçla Paris ve Karabağ sorunundaki diğer ilgili taraflarla aktif olarak temasa geçti.”

Bugün, barışı koruma görevlilerinin bölgede barışı sağlamak için bulunmalarına rağmen, Aşot ve Murkanyanların yerli çocukları gibi davrandıkları bir gerçektir. Azerbaycan Cumhurbaşkanı Ermenistan'a yaptığı son uyarıda barış gücü konusunda kararlı tutumunu şöyle dile getirdi: "Karabağ bizim toprağımızdır. Rus barış gücü askerleri geçici olarak orada bulunuyor, süreleri 10 Kasım 2020 Açıklamasında belirtiliyor ve birine güvenirlerse yine de trajedi ile karşı karşıya kalacaklar" dedi.

Avrupa jeopolitik forumunun (Brüksel) araştırma bölümü başkanı George Vlad, gdh'a bir barış anlaşması imzalanırsa bölgede barışı koruma misyonunun kalmasına gerek kalmayacağını söyledi.

George Vlad “Prensipte, misyonlarının sona ermesi, Ermeni-Azerbaycan ihtilafına barışçıl bir çözüm ve Karabağ'da Rus barış gücünün varlığını özel olarak göstermeyen yasal olarak bağlayıcı bir anlaşma sağlayacaktır. Ayrıca, o dönemde Güney Kafkasya'daki jeopolitik koşullar, Rusya'nın güvenlik çıkarları için yeterince elverişli olmalıdır ki, Rus stratejistler bölgenin tam kontrolüne sahip olduklarına ve bölgede artık askeri bir varlığa ihtiyaç olmadığına ikna olsunlar.

Şimdiye kadar, bu koşullardan herhangi birinin Kasım 2025'e kadar karşılanamayacağı görülüyor, bu nedenle Rus barış güçlerinin o zamana kadar geri çekilmesi pek olası görünmüyor. Azerbaycan'ın kendi şartlarına dayanarak topraklarında Rus barış gücünün varlığının sona ermesini resmi olarak talep edebileceği açıktır. Ancak böyle bir tek taraflı talep, Ermenistan ile olası yeni bir savaşın başlaması da dahil olmak üzere bölgesel istikrar için büyük risklerle sonuçlanabilir." dedi.

Tek gerçek, bölgedeki güç dengesinin değişmiş olmasıdır. Barışın arabulucusu olan Rusya veya AB bunu başaramazsa Bakü harekete geçecektir. Tıpkı 30 yıllık sabrın taşması gibi 44 günlük Vatan Savaşı'nı kaçınılmaz kıldı. Azerbaycanın bu sefer kesinlikle 30 yıl beklemeye niyeti yok gibi. Bu nedenle Rusya, Ukrayna'dan sonra Kafkasya'da gücünü ve saygınlığını kaybetmek istemiyorsa acele etmelidir. Azerbaycan da gücün hukuktan üstün olduğu bir gezegende nasıl davranacağını çok iyi biliyor.