Kelimelerin peşine düşmek, sadece bir tanım öğrenmek değil, aynı zamanda o kelimenin ruhunu ve kültürünü anlamaktır. Gündelik yaşantımızda karşılaştığımız bu ifadelerin asıl manasını öğrenmek bir ihtiyaç haline geliyor. Sıkça araştırılan deli nedir, Türkçedeki tam karşılığı neyi ifade eder?
TDK Kayıtlarında deli nedir?
Sözlükte tek bir karşılığı bulunmayan bu kelime, gerçek anlamının yanı sıra mecaz veya terim anlamlarıyla da dikkat çeker. Tüm anlamları aşağıda listelenmiştir.
- sıfat Aklını yitirmiş olan, akli dengesi bozulmuş olan
- Coşkun, azgın (hayvan, duygu vb.)
- mecaz Davranışları taşkın olan (kimse); çatlak
Deli kelimesinin kullanım alanları ve örnekler
Sözcüğün anlamını daha iyi kavramak adına, çeşitli metinlerden alınan örnek cümleler bir araya getirilmiştir.
- Gören bizi sanır deli / Usludan yeğdir delimiz
- Bu deli öfkeyi kime veya nelere, bir namlu gibi çevireceğini bilemiyordu.
- Ben delinin biriyim, ateşe girerim.
Deli hakkındaki atasözleri ve deyimler
Dilimizin zenginliğini yansıtan ve içinde bu kelimenin geçtiği atasözleri ile deyimler aşağıda sıralanmıştır.
- ... delisi (olmak)
- Deli arlanmaz, soyu arlanır
- Deli bayrağı açmak
- Deli çıkmak
- Deli dana (veya danalar) gibi dönmek
- Deli deli akanı, bura bura tıkarlar
- Deli deliden hoşlanır, imam ölüden
- Deli deliyi görünce çomağını (veya değneğini) saklar (veya gizler)
- Deliden al uslu haberi
- Deli etmek
- Deli gibi
- Deli ile çıkma yola, başına getirir bela
- Deli kızın çeyizi gibi
- Delinin eline değnek vermek
- Deli olmak
- Deli olmak işten değil
- Deli pösteki sayar gibi
- Deli Raziye gibi
- Deli saraylı gibi
- Deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış
- Deliye dönmek
- Deliye her gün bayram
- Deliye taş atma, başını yarar
Deli ile alakalı birleşik kelimeler
Dilimizin ifade olanaklarını genişleten deli, farklı sözcüklerle birleşerek yeni kavramları karşılayan kalıplar oluşturur.
- Deli alacası
- Deli bal
- Deli balta
- Delibaş
- Deliboynuz
- Deli bozuk
- Delicoş
- Deli dana hastalığı
- Deli divane
- Deli dolu
- Deli fişek
- Deli gömleği
- Deli güllabicisi
- Deli ırmak
- Deli mantar
- Deli orman
- Deli otu
- Deli saçması
- Fermanlı deli
- Ayran delisi
- Mahallenin delisi
