Dünyanın ilk çalınan kültürel eserler sanal müzesi açıldı

• Müze, kültürel mirasın yasadışı ticaretine karşı farkındalık yaratmak amacıyla kuruldu.
• 250’den fazla çalıntı eser 2D ve 3D formatlarda ücretsiz olarak gezilebiliyor.
• Sanal müze, Suudi Arabistan’ın finansmanıyla ve Interpol iş birliğiyle hayata geçirildi.
• UNESCO, eserler iade edildikçe dijital koleksiyonun “boşalacağını” vurguluyor.

UNESCO çalıntı kültürel miras için dijital müze kurdu

UNESCO, arkeolojik buluntulardan sanat eserlerine, müzik aletlerinden nadir kitaplara kadar pek çok kültürel varlığın yasa dışı ticaretine dikkat çekmek amacıyla dünyanın ilk “Çalınan Kültürel Eserler Sanal Müzesi”ni kurdu.

Ziyaretçiler, müzenin internet sitesinde 46 ülkeden gelen 250’den fazla çalıntı eseri 2D veya 3D olarak görüntüleyebiliyor. Ayrıca sanal gerçeklik gözlüğüyle de müzede gezmek mümkün.

Kültürel kimliği koruma çağrısı

Müzenin girişinde, “Kültürel nesneler, ait oldukları toplulukların hikâyelerini taşır. Bir kültürel nesne çalındığında, kimliğimizin bir parçasını kaybederiz” ifadeleri yer alıyor. Bu mesaj, müzenin ana misyonu olan kültürel mirasın korunmasına vurgu yapıyor.

1945’te kurulan UNESCO, dillerden dünya mirası alanlarına kadar kültürel çeşitliliği korumaya adanmış bir kuruluş. Sanal müze, UNESCO’nun 1970 tarihli “Kültürel Varlıkların Çalınması ve Kaçakçılığının Önlenmesi Sözleşmesi”nin bir uzantısı olarak hayata geçirildi.

Suudi Arabistan desteğiyle Barselona’da tanıtıldı

Sanal müze, Suudi Arabistan Krallığı tarafından finanse edildi ve Interpol’ün desteğiyle yürütüldü. Proje, 29 Eylül 2025’te Barselona’da düzenlenen UNESCO Kültür Politikaları ve Sürdürülebilir Kalkınma Dünya Konferansı’nda duyuruldu.

Müze, farklı bölgeleri temsil eden sanal odalardan oluşuyor. 96 eser Avrupa ve Kuzey Amerika’dan, 57’si Latin Amerika ve Karayipler’den, 51’i Afrika’dan, 37’si Asya ve Pasifik’ten, 36’sı ise Arap ülkelerinden geliyor.

Ziyaretçiler 3D modellerle etkileşim kurabiliyor

Ziyaretçiler, Romanya’dan 2.000 yıllık altın bir bilezik, Kamerun’dan çalınan bir fil dişi veya Bingazi Hazinesi’nden bir sikke gibi eserleri yakından inceleyebiliyor. Bazı objeler düz görünürken, diğerleri 3 boyutlu olarak döndürülebiliyor.

UNESCO, yapay zekâ teknolojisini kullanarak eksik görüntülerden bazı 3D modelleri yeniden oluşturdu. Bu sayede ziyaretçiler, eserlerin dijital rekonstrüksiyonlarını ayrıntılı biçimde görebiliyor.

Müzenin mimarisi kültürel dayanıklılığı temsil ediyor

UNESCO’nun sanal müzesinin yapısı, Burkinabé asıllı Alman mimar Francis Kéré tarafından tasarlandı. Tasarım, Afrika kültürlerinde dayanıklılığın sembolü olan baobab ağacından esinlenerek oluşturuldu.

Kéré’nin spiral biçimindeki tasarımı, New York’taki Guggenheim Müzesi’ni anımsatıyor. UNESCO Genel Direktörü Audrey Azoulay, “Bu proje için kalıpların dışına çıkarak maddi olanı maneviyle birleştirebilen bir mimara ihtiyacımız vardı” dedi.

Müze, eserler iade edildikçe “boşalacak”

Sanal müzenin son bölümü “İade ve İade Odası” olarak adlandırılıyor. Bu bölümde, ülkelerine geri dönen eserlerin hikâyeleri anlatılıyor. Şu anda, 2024 yılında Fas’a iade edilen milyonlarca yıllık bir trilobit fosili de dahil olmak üzere üç eser sergileniyor.

UNESCO, ülkelerin kültürel varlıklarını geri kazandıkça bu koleksiyonun büyüyeceğini belirtiyor. Kurumun açıklamasında, “Geleneksel müzelerin aksine, bu sanal müze biriktirmek yerine geri getirmeyi hedefleyerek kendini kademeli olarak boşaltacak şekilde tasarlandı” denildi.

Bu yaklaşımla UNESCO, dijital bir müzeden öte, adalet ve restorasyonun simgesi olmayı amaçlıyor.