"Emekliler ölmediği için denge bozuldu" tartışması! SGK Başkanı'ndan gündem olacak açıklama

• SGK Başkanı Raci Kaya, Vergi Kanunları Teklifi'ndeki prim artışı ve teşvik indirimlerinin gerekçesini açıklarken, Türkiye'de beklenen ortalama ömrün 78 yıla yükseldiğini, Avrupa'da ise bu sürenin 80-82 yıl arasında olduğunu vurguladı.
• Kaya, Türkiye'de emekli olmak için SGK'ya toplanan ortalama prim süresinin 20 yıl olduğunu belirtirken, Almanya ve Avrupa ortalamasının ise 40-45 yıl seviyelerinde olduğunu karşılaştırdı.
• Özellikle EYT düzenlemesiyle birlikte 20 yıl prim ödeyen 48 yaşındaki çok sayıda kişinin emekli olduğunu hatırlatan Kaya, bu durumun 1,60 olan aktif/pasif dengesini zorladığını kaydetti.

SGK Başkanı Raci Kaya, milletvekillerinden gelen sorulara verdiği yanıtta, SGK'nın mali yapısını güçlendirmeyi amaçlayan düzenlemelerin temel sebebini aktüeryal denge kavramı üzerinden açıkladı.

TÜİK verilerine göre Türkiye'de beklenen ömrün ortalama 78 yıla (erkeklerde 77, kadınlarda 79) ulaştığını belirterek, "Eskiden mezarda emeklilik deniliyordu, 50-55 yaşında ölüyorduk. Şu anda ortalama 78 yaşa gelmişiz," dedi. Bu artışa karşın Kaya, Türkiye'de emekli olmak için ödenen ortalama prim süresinin sadece 20 yıl olduğunu; Avrupa'da bu sürenin ortalama 40-45 yıl, emeklilik yaşının ise 65 olduğunu ifade etti.

EYT’nin etkisi: 3 milyon kişi sisteme yüklendi

SGK Başkanı Kaya, emeklilik sistemindeki dengeyi bozan en kritik faktörlerden birinin EYT düzenlemesi olduğunu belirtti.

Kaya, "Yirmi yıl prim ödedikten sonra EYT ile birlikte 48 yaşında emekli oldu insanlar" sözleriyle, ortalama 78 yıllık yaşam süresi ve 20 yıllık prim süresi arasındaki büyük farka dikkat çekti. EYT dolayısıyla 2023 yılından beri 3 milyon kişinin emekli olduğunu vurgulayan Kaya, normalde 2,5 yıllık süreçte 1 milyon artması beklenen emekli sayısının, ilave 2 milyon kişiyle beklenenin üzerine çıktığını kaydetti.

Kaya, 1,60 olan aktif/pasif dengesinin sürdürülebilmesi için on yılda 10 milyon istihdam artışı gerektiğini; ancak nüfus yaşlandığı için emekli sayısının istihdamdan daha hızlı arttığını belirtti.

Yapılan düzenlemeler ve teşvik indirimleri

Kabul edilen kanun teklifi, SGK'nın gelirlerini artırmaya yönelik bir dizi değişikliği içeriyor. Sosyal sigorta primi işveren payı 1 puan artırılırken, imalat dışı sektörlerdeki 4 puanlık işveren primi teşviki 2 puana indiriliyor.

Kaya, 2008'den beri uygulanan 5 puanlık prim teşvikinin analiz edildiğini ve etkinliği azaldığı için imalat dışı sektörlerde bu indirimlerin yapıldığını dile getirdi. Ayrıca, askerlik ve diğer hizmet borçlanması primleri ile BAĞ-KUR ihya primleri de yüzde 32-34,75 seviyelerinden yüzde 45’e yükseltiliyor.

GSS prim borçlarının ise emekli aylıklarından yüzde 25 oranında kesilerek tahsil edilmesi de düzenlemeler arasında yer alıyor.

Türkiye’deki prim yükü OECD ortalamasında

Raci Kaya, Türkiye'deki işçi ücretlerinden alınan işveren prim oranlarını da karşılaştırdı. OECD ortalamasının yüzde 22 olduğunu belirten Kaya, Türkiye'deki oranın ise yüzde 22,75 olduğunu söyledi.

Ancak 5 puanlık prim teşviki uygulandığında, imalat sektöründeki oranın yüzde 17,5’e düştüğünü; bu haliyle Türkiye'nin prim yükü açısından OECD ortalamasının altında kaldığını sözlerine ekledi.