Geopolitical Monitor: Küresel ittifaklar çöküyor mu?

ABD merkezli düşünce kuruluşlarından Geopolitical Monitor'de, ABD Başkanı Trump'ın izlediği politikaların ardından küresel arenada başta NATO olmak üzere ittifakların nasıl etkilendiğine dair değerlendirmelerin yapıldığı bir analiz yayınlandı.

ABD Başkanı Donald Trump liderliğindeki ABD'nin maliyet ve riskleri üstlenmeye yönelik olarak giderek daha isteksiz hale geldiği bir ortamda, küresel ittifakların da büyük tehlike altında olduğuna dikkat çekilen analizde, özellikle Avrupa'nın, ABD'nin NATO'nun güvenliğinin garantörü olarak hareket etmeye istekli olup olmadığının giderek daha fazla sorguladığı tespiti yapıldı.

Analizde ayrıca; , Fransızların “stratejik özerklik” kavramı, Polonya’nın “doğu kalesi” doktrini veya Türkiye ve Macaristan’ın “egemen dış politika” çizgisi gibi ulusal yaklaşımların yükseldiği tespiti yapıldı.

İşte Geopolitical Monitor'de yayınlanan analiz:

20. yüzyılda çoğu savunma ittifakının mimari ve motivasyonel çekirdeği olan Amerika Birleşik Devletleri, müttefikleri için maliyet ve riskleri üstlenmeye giderek daha isteksiz davranmaktadır.

Donald Trump Mart 2025'te bunu açık bir şekilde dile getirdi ve yaptığı açıklamada;

“Ödeme yapmazlarsa, onları korumayacağım. Artık daha fazla ödeme yapmalılar.”

ifadelerini kullandı.

Bu retorik, Washington'un bir zamanlar sarsılmaz olarak kabul edilen taahhütlerini sorguladığı Avrupa'da özellikle büyük bir şok etkisi yarattı.

Avrupa hükümetleri şimdi de, ABD'nin NATO'nun güvenliğinin garantörü olarak hareket etmeye istekli olup olmadığını giderek daha fazla sorguluyor.

Diğer yandan bu güven, 2022'de Ukrayna'nın bazı bölgelerinde Starlink'in kapatılmasıyla daha da sarsıldı ve bu da, karşı saldırı sırasında iletişimi kesintiye uğrattı. Trump'ın Rusya'nın toprak taleplerini müzakere edilebilir olarak değerlendirmeye hazır olması da endişeyi en üst boyuta çıkardı.

Son zamanlarda Grönland da bu dinamiklerin içine girdi. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, “Grönland'ın ele geçirilmesi”nin NATO'nun sonu anlamına geleceği uyarısında bulundu.

2026'nın başından itibaren Avrupa hükümetleri harekete geçti. Birleşik Krallık Grönland'a asker gönderilmesini görüşürken, Almanya NATO'nun Arktik misyonu kurulması için bir öneri hazırlıyor.

Bu adımlar, sadece Arktik jeopolitiği etrafında artan gerilimleri değil, aynı zamanda Avrupa devletlerinin ABD'nin stratejik öngörülebilirliğine güvenmeden özerk hareket etme konusundaki artan kararlılığını da yansıtıyor.

İkinci neden ise güvenin azalması. Bu gelişmeler ışığında, hükümetler bir kriz durumunda müttefiklerin anlaşma yükümlülüklerini yerine getireceklerinden giderek daha fazla şüphe duyuyor.

Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesi otomatik askeri müdahaleyi zorunlu kılmaz ve her ülke gerekli gördüğü önlemleri kendisi belirler. Yorumlamaya açık bu yasal boşluk, kolektif savunmaya olan güveni zedelemektedir.

Üçüncü neden, özerk stratejilerin hızla yaygınlaşmasıdır. Devletler, uzlaşma ve uzun prosedürler gerektiren hantal bloklar yerine, ikili anlaşmaları, durumsal koalisyonları ve geçici ittifakları giderek daha fazla tercih etmektedir.

Bunun örnekleri artık norm haline gelmiştir. AUKUS, NATO ve AB'yi devre dışı bırakarak dar bir teknolojik ittifak olarak ortaya çıkmıştır.

Türkiye, Rusya ve Orta Doğu ülkeleriyle kendi savunma anlaşmalarını imzalarken, Fransa ve Yunanistan, AB'nin onayını beklemeden ikili bir savunma anlaşması imzalamıştır. Zirvelerin düzenlendiği hızdan daha hızlı tehditlerin ortaya çıktığı ve değiştiği bir dünyada, esneklik resmi taahhütlerden daha önemli hale geliyor.

Son olarak, bilgi parçalanması ve psikopolitika ortak hedefleri bulanıklaştırmaktadır. Bilgi parçalanması, medya alanının birbiriyle ilgisiz çok sayıda parçaya bölünmesini ve her bir parçanın kendi dünya görüşünü oluşturmasını ifade eder.

Psikopolitika ise dil, semboller ve duygusal işaretler aracılığıyla tehditlerin, kimliğin ve müttefiklerin algılanması üzerinde etki yaratmaktır. Bunlar bir araya gelerek müttefiklerin birbirlerini ortak olarak değil, sorun kaynağı olarak gördükleri paralel gerçeklikler yaratmaktadır.

Parçalanma ve özerk stratejiler

Bu küresel güç parçalanması altında, ortak değerler de karşılıklı suçlamalarla yer değiştiriyor ve kolektif kimlik yerini ulusal anlatılara bırakıyor.

Örneğin, Fransızların “stratejik özerklik” kavramı, Polonya’nın “doğu kalesi” doktrini veya Moskova’ya yönelik Macaristan’ın “egemen dış politika” çizgisi gibi yaklaşımlar artık giderek daha ön plana çıkıyor.

Birleşme için oluşturulan ittifaklar, giderek çıkarların farklılaştığı ve gerçekliğin farklı yorumlandığı arenalar haline geliyor. Fransa'da stratejik özerklik ve hatta NATO'dan ayrılma olasılığı konusundaki tartışmalar yoğunlaşmıştır.

Avrupalı liderler ittifakın geleceği konusunda endişelerini dile getirmiş, bazıları artan savunma harcamalarının etkilerini değerlendirmiş, diğerleri ise asker sayısının azaltılmasıyla birlikte ABD'nin taahhütlerinin güvenilirliğini sorgulamış ve NATO komutanları ise gelişen tehditler karşısında krizi önemsiz göstermeye çalışmıştır.

Küresel ittifakların bu krizi, siyasi anlaşmazlıkları ve uluslararası ilişkilerdeki köklü değişiklikleri yansıtıyor.

Güven ortadan kalktığında ve çıkarlar ayrıştığında, en güçlü birlikler bile istikrarsızlık kaynağına dönüşebilir. Ve şimdi, küresel sistem bu büyük sınavla karşı karşıya.