Hazar Denizi'nde 'karanlık filo' trafiği: Rusya ve İran'dan ablukaya karşı stratejik rota

• ABD'nin yaptırımları ve Hürmüz Boğazı ablukası nedeniyle İran ve Rusya'nın Hazar Denizi'ndeki ticari ve askeri trafiği hızlandırdığı belirtildi.
• İsrail'in mart ayında Bandar Enzali limanını vurmasının ardından, Rusya'nın İran'a Hazar üzerinden dron parçaları gönderdiği ortaya çıktı.
• Çevresi kara parçaları ile kapalı olan Hazar Denizi'ne ABD savaş gemileri müdahale edemezken, ticari gemilerin uydu takibinden kaçmak için uydu alıcı-vericilerini kapatarak "karanlık gemi" taktikleri kullandığı aktarıldı.
• Hazar rotası can simidi görevi görse de, kapasitesinin Hürmüz Boğazı'ndan geçen milyarlarca dolarlık petrol ihracatının yerini tutamayacağı vurgulanıyor.

Hazar Denizi, Batı yaptırımlarının kıskacındaki Rusya ile İran arasında kritik bir ticaret ve askeri koridor olarak küresel sahnede yeniden öne çıkmaya başladı. Sadece kıyısı olan beş ülkenin erişebildiği kapalı bir havza olması nedeniyle, ABD'nin bu bölgedeki gemilere müdahale edemediği belirtiliyor.

The New York Times haberine göre, Hazar'daki gemilerin, uydu takibinden kaçmak için konum bildiren "transponder" cihazlarını sürekli kapalı tutarak "karanlık gemi" taktiklerine başvurduğu aktarılıyor.

Askeri sevkiyatlar ve İsrail saldırısı

Bu deniz rotası, yaptırımları delmek ve askeri transferler yapmak için ideal ve güvenli bir kanal sağlıyor. İsrail savaş uçakları mart ayında Hazar'daki Bandar Enzali limanına büyük bir saldırı düzenleyerek İran'ın deniz komuta merkezini ve bazı donanma gemilerini imha etmişti.

Bu saldırı rotanın stratejik önemini gözler önüne sererken, son çatışmalarda tükenen saldırı cephaneliğini yeniden inşa etmesi için Rusya'nın İran'a Hazar üzerinden insansız hava aracı (İHA) parçaları sevk ettiği ifade ediliyor.

Daha önce ise silah akışının ters yönde olduğu, İran'ın Ukrayna savaşı için Rusya'ya mühimmat ve Shahed dronları sağladığı hatırlatılıyor. Rusya'nın 2023'ün temmuz ayında Shahed dronlarını yerli olarak üretmeye başlamasıyla İran'ın sevkiyatları azalsa da iki ülkenin askeri teknoloji, taktik ve tasarım paylaşımına devam ettiği belirtiliyor.

Hürmüz Boğazı'na alternatif can simidi

Hazar Denizi askeri yardımların ötesinde, İran için ABD ablukası altındaki Hürmüz Boğazı'na ticari bir alternatif olarak hizmet veriyor. Bu kriz ortamında dört İran limanının buğday, mısır, hayvan yemi ve ayçiçek yağı gibi temel gıda maddelerini ithal etmek için Hazar üzerinden aralıksız çalıştığı kaydediliyor.

Ayrıca Karadeniz'deki Ukrayna saldırıları tehdidi nedeniyle, yılda iki milyon ton Rus buğdayının Hazar üzerinden İran'a yönlendirildiği bildiriliyor. Rus ticaret uzmanları, alternatif rotaların daha cazip hale gelmesiyle Hazar'daki kargo tonajının bu yıl iki katına çıkabileceğini öngörüyor.

Sınırlar ve ABD'nin 'kör noktası'

Giderek artan stratejik kullanımına rağmen Hazar rotasının belirli sınırlamaları bulunuyor. Bölgedeki toplam ticaret hacminin, geçmişte Hürmüz Boğazı üzerinden gönderilen kârlı petrol ihracatının yerini tutamayacağı vurgulanıyor.

Baltık Denizi'ni Hint Okyanusu'na bağlamak için 20 seneyi aşkın süredir planlanan 7 bin 200 kilometrelik dev ticaret koridoru projelerinin ise altyapı eksiklikleri ve savaşların mali yükü nedeniyle büyük ölçüde gerçekleştirilemediği aktarılıyor. Ancak Hazar bölgesi, ABD için jeopolitik ve diplomatik bir kör nokta olmaya devam ediyor.

Kıyıdaki beş ülkenin sorumluluğunun ABD askeri komutanlıkları ve Dışişleri Bakanlığı büroları arasında bölünmüş durumda olması da Washington'un denetimini zorlaştırıyor.

Bu parçalanmış denetim mekanizması ve denizin kapalı coğrafyası, Rusya'nın Batı yaptırımlarını aşarak İsrail ve ABD ile çatışan Tahran'a hayati bir destek sağlamasına olanak tanıyor.

Öte yandan Washington ile Tahran arasında Hürmüz Boğazı krizini çözmek ve çatışmaları bitirmek amacıyla 14 maddelik bir mutabakat zaptı üzerinde diplomatik temaslar sürdürülüyor.