Hürmüz krizi küresel ekonomiye 1 trilyon dolara mal olabilir

• Hürmüz krizinin küresel ekonomiye maliyetin 600 milyar ile 1 trilyon dolar arasında olması bekleniyor.
• Petrol ve gaz şirketlerinin kârları hızla artıyor.
• Gelişmekte olan ülkelerde yoksulluk ve enerji krizi derinleşiyor.
• İklim örgütleri “rüzgar vergisi” çağrısı yapıyor.

Uluslararası Para Fonu verilerinin 350.org tarafından analizine göre, petrol ve gaz fiyatlarındaki yükselişin küresel ekonomiye maliyeti şimdiden yüz milyarlarca doları buldu.

Hürmüz krizinin kısa sürede çözülmesi halinde bile ek maliyetin yaklaşık 600 milyar dolara ulaşacağı hesaplanıyor. Krizin uzaması durumunda ise bu yükün 1 trilyon doların üzerine çıkabileceği belirtiliyor.

Bu rakamların, enflasyon, gıda fiyatları ve ekonomik yavaşlama gibi dolaylı etkileri tam olarak yansıtmadığına dikkat çekiliyor.

Petrol şirketleri rekor kâr elde ediyor

Enerji fiyatlarındaki artıştan en çok fayda sağlayan kesim ise petrol şirketleri oldu. BP, yılın ilk çeyreğinde kârının iki katından fazla arttığını açıkladı.

350.org İcra Direktörü Anne Jellema, şirketlerin savaş ortamında elde ettiği kazançlara tepki göstererek şunları söyledi:

“Önümüzdeki günlerde petrol devleri astronomik kârlar açıklayacak. Bunun büyük kısmı, binlerce insanın hayatını kaybettiği ve milyonların yoksullaştığı bir savaşın sonucunda elde ediliyor.”

Jellema ayrıca, kriz sona erse bile yüksek fiyatların etkisinin devam edeceğini vurguladı:

“Hürmüz Boğazı yarın açılsa bile, sıradan insanların yakıt, elektrik ve gıda masrafları artarken petrol şirketlerine akmaya devam eden ‘ahlaksız’ düzeyde bir gelir söz konusu olacak.”

Gelişmekte olan ülkeler daha ağır etkileniyor

Enerji fiyatlarındaki artış, özellikle Afrika ve ada ülkelerinde ciddi ekonomik baskı yaratıyor.

Marshall Adaları’nın iklim temsilcisi Tina Stege, ülkesinde enerji tasarrufu için olağanüstü önlemler alındığını belirterek şunları söyledi:

“Mart ayında 90 günlük olağanüstü hal ilan ettik. Devlet kurumları enerji tasarrufu için öğleden sonra kapanıyor.”

Malavi Doğal Kaynaklar Bakan Yardımcısı Chipiliro Mpinganjira ise artan yakıt fiyatlarının eğitim gibi temel alanlarda kesintilere yol açabileceğini ifade etti:

“Yakıt fiyatlarındaki artış ulaşım ve gıda maliyetlerini yükseltti. Borç ödemeleri için eğitim bütçesinde kesinti ihtimalini değerlendiriyoruz.”

Fosil yakıt bağımlılığı sorgulanıyor

Kolombiya’nın Santa Marta kentinde düzenlenen uluslararası konferansta, 50’den fazla ülke fosil yakıtlardan çıkış yollarını tartıştı. Aktivistler ve sivil toplum temsilcileri, petrol ve gaz bağımlılığının hem ekonomik hem de çevresel riskleri artırdığına dikkat çekti.

Greenpeace tarafından yapılan eylemlerde “Yenilenebilir enerji barışı sağlar” mesajı öne çıktı.

İrlanda’nın eski Cumhurbaşkanı Mary Robinson ise mevcut sistemin maliyetine dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu:

“Vatandaşlar bunun bedelini üç kez ödüyor: pompada, vergilerle ve fosil yakıtların sağlık, çevre ve ekonomi üzerindeki zararlarıyla.”

Vergi çağrısı ve çözüm arayışı

350.org, petrol şirketlerinin “aşırı kârlarına” yönelik acil bir ek vergi uygulanması çağrısında bulundu. Bu gelirlerin sosyal destek programlarına ve yenilenebilir enerji yatırımlarına yönlendirilmesi öneriliyor.

Uzmanlar, mevcut krizin yalnızca geçici bir enerji şoku olmadığını, aynı zamanda küresel enerji sisteminde yapısal bir dönüşüm ihtiyacını ortaya koyduğunu vurguluyor.