Kenya martta devrim niteliğinde HIV önleme ilacını devreye alıyor

• Kenya, 21 bin başlangıç dozu ile Lenacapavir dağıtımına martta başlayacak.
• Yılda iki kez uygulanan ilaç HIV bulaş riskini yüzde 99,9’dan fazla azaltıyor.
• İlacın yıllık maliyeti yaklaşık 60 dolara düşürüldü.
• Program, değişen ABD dış yardım politikaları gölgesinde uygulanacak.

Kenya Sağlık Bakanlığı, ilk fazın Mart 2026’da başlayacağını ve HIV yükünün yüksek olduğu 15 bölgeyi kapsayacağını açıkladı. Ülkeye ilk etapta Küresel Fon iş birliğiyle 21 bin başlangıç dozu ulaştırıldı.

Nisan ayında 12 bin devam dozu beklenirken, ABD yönetimi erken uygulamayı desteklemek amacıyla 25 bin doz daha sağlamayı taahhüt etti.

Yılda iki kez enjeksiyon

Lenacapavir, ABD merkezli ilaç şirketi Gilead Sciences tarafından üretiliyor. Uzun etkili enjeksiyon şeklinde uygulanan ve yılda iki kez yapılan bu PrEP yöntemi, klinik verilere göre HIV bulaş riskini yüzde 99,9’dan fazla azaltıyor.

Kenya Sağlık Bakanlığı, sevkiyatı “ulusal yaygınlaştırmanın ilk aşaması” olarak tanımladı ve bunun HIV salgınını sona erdirmeye yönelik “yenilikçi ve insan odaklı yaklaşımların” bir parçası olduğunu belirtti.

Düzenleyici onay ve maliyet düşüşü

Lenacapavir, Haziran 2025’te U.S. Food and Drug Administration tarafından onaylandı, Temmuz 2025’te ise World Health Organization tarafından tavsiye edildi.

Kenya Eczacılık ve Zehirler Kurulu, Ocak 2026’da hem oral hem de enjekte edilebilir formları için ruhsat sürecini tamamladı.

Yetkililer, ilacın yıllık maliyetinin hasta başına yaklaşık 7 bin 800 Kenya şilini yani yaklaşık 60 dolar seviyesine düştüğünü açıkladı. Önceki fiyat kıyaslamasının yaklaşık 42 bin dolar olduğu belirtilirken, bu düşüşün küresel fiyat müzakerelerinin sonucu olduğu ifade edildi.

Dış yardım belirsizliği

Program, uluslararası sağlık finansmanındaki belirsizliklerin sürdüğü bir dönemde devreye alınıyor. Doğu ve Güney Afrika, dünyadaki 40,8 milyon HIV ile yaşayan kişinin yüzde 52’sine ev sahipliği yapıyor. Kenya’da ulusal HIV yaygınlık oranı yüzde 3,7 olarak bildiriliyor.

Aralık 2025’te Washington yönetimi, Kenya ile beş yıllık ve 1,6 milyar dolara kadar finansman öngören yeni bir sağlık anlaşması imzaladı. Anlaşma HIV/AIDS, tüberküloz, sıtma, anne-çocuk sağlığı ve hastalık gözetim programlarını kapsıyor.

Kenya makamları bu çerçeveyi, ülkenin zamanla daha fazla mali sorumluluk üstleneceği “yeni ortaklık modeli”nin parçası olarak tanımlıyor.

Lojistik ve sürdürülebilirlik sınavı

Sağlık Bakanlığı, uygulamanın hizmet altyapısı hazırlığı, düzenli tedarik zinciri ve tedavi sürekliliği gözetilerek yürütüleceğini vurguladı.

Uzmanlar, uzun etkili enjeksiyonlu PrEP’in soğuk zincir yönetimi, takip randevuları ve uyum izleme gibi yeni lojistik gereklilikler doğurduğuna dikkat çekiyor.

Kenya’nın yaklaşımı, günlük oral ilaçlara bağımlılığı azaltmayı hedefleyen bölgesel eğilimle paralel ilerliyor. Programın başarısı ise dağıtım kapasitesi, hasta katılımı ve yerel ile uluslararası finansman uyumunun sürdürülebilirliğine bağlı olacak.