Kütahya'da usta eller çini sanatını geleceğe aktarıyor

Kütahya çini sanatının yaşayan önemli isimlerinden biri olan Ali Kaya, yaklaşık 40 yıldır çamura şekil veriyor.

2020 yılından bu yana Kütahya Olgunlaşma Enstitüsü bünyesinde çalışmalarına devam eden usta, hem üretim yapıyor hem de bu kadim sanatın teknik sırlarını gelecek kuşaklara aktarmak için akademik bir disiplinle çalışıyor.

Atölyede gerçekleştirilen üretimlerin merkezinde, Selçuklu’nun karakteristik geometrik desenleri ile Osmanlı’nın zarafetini simgeleyen çiçek motifleri yer alıyor.

Ali Kaya, bu klasik desenleri sadece tekrar etmekle kalmayıp, günümüz estetik anlayışına uygun çağdaş yorumlarla yeniden tasarlayarak eserlerin modern mekanlarda yer bulmasını sağlıyor.

Çini üretim süreci, büyük bir sabır ve titizlik gerektiren hamur hazırlama aşamasıyla başlıyor.

Kaolin, kuvars ve feldspat gibi madenlerin özel oranlarla karıştırılmasıyla elde edilen çini hamuru, şekillendirmeye uygun hale gelene kadar çeşitli işlemlerden geçiriliyor.

Bu aşamadaki hatasızlık, eserin fırınlama sonrası sağlamlığını belirliyor.

Hazırlanan hamur, ustanın ellerinde torna veya kalıp yöntemleriyle form kazanıyor.

Tabak, vazo ya da duvar panosu gibi objeler, Ali Kaya’nın ustalığıyla pürüzsüz bir yüzeye kavuşturuluyor.

Bu aşamada objenin kuruma süreci, çatlamaların önlenmesi için kontrollü bir ortamda gerçekleştiriliyor.

Çini yüzeyine aktarılan desenlerin hatlarının belirlendiği "tahrirleme" aşamasında, usta eller ince fırçalarla siyah boya kullanarak motiflerin sınırlarını çiziyor.

Kütahya çiniciliğinde bu aşama, desenin tüm karakterini ortaya çıkaran en zorlu ve dikkat gerektiren süreçlerden biri olarak kabul ediliyor.

Sınırları çizilen desenler, Kütahya’ya özgü renklerle hayat buluyor.

Geçmişte kobalt mavisi ve turkuazın hakim olduğu palet, günümüzde sanatçıların dokunuşlarıyla daha geniş bir renk yelpazesine kavuştu.

Boyama sırasında kullanılan boyaların pişme sonrası alacağı renkler, ustanın tecrübesine dayalı bir öngörüyle uygulanıyor.

Boyanan eserlerin üzerine "sır" adı verilen camsı tabaka uygulanmadan önce son kontroller yapılıyor.

Sırlama işlemi, çininin o kendine has parlaklığını kazanmasını sağladığı gibi, üzerindeki desenlerin binlerce yıl bozulmadan kalmasını garanti altına alan koruyucu bir katman işlevi görüyor.

Hazırlanan eserler, 900 ila 1000 derece arasındaki sıcaklıktaki fırınlara yerleştiriliyor.

"Ateş açan çiçekler" tabirinin hayat bulduğu bu aşamada, usta ellerin aylarca süren emeği ateşle son şeklini alıyor.

Fırından çıkan her eser, Kütahya’nın toprak ve ateşle yazılan tarihinin yeni bir sayfasını oluşturuyor.

Kütahya Olgunlaşma Enstitüsü'nde üretilen bu eserler, sadece yerel birer obje değil, uluslararası sergilerde Türkiye'nin kültürel temsilcisi olarak boy gösteriyor.

Ali Kaya gibi ustaların elinden çıkan bu nadide parçalar, Kütahya’nın UNESCO "Zanaat ve Halk Sanatları" şehri ünvanını ne kadar hak ettiğini tüm dünyaya bir kez daha kanıtlıyor.