Newsweek: Küresel düzende dekolonizasyondan sömürüye dönüş

ABD'nin önde gelen yayın organlarından Newsweek'de, Trump'ın Venezuela hamlesinin küresel düzene etkilerinin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

2. Dünya Savaşı’nın ardından kurulan ABD öncülüğündeki uluslararası düzenin artık ortadan kalktığı tespiti yapılan analizde, Trump'ın 200 yıllık emperyalist bir planı narsist bir şekilde uyguladığı belirtildi.

Analizde ayrıca; dünyanın artık, dekolonizasyondan sonra açık bir sömürü düzenine doğru ilerleyeceği tespitine yer verildi.

İşte Newsweek'de yayınlanan analiz:

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından kurulan Amerikan öncülüğündeki uluslararası düzen ölmekte değil. O düzen artık öldü ve onu öldüren de bizzat Amerika’nın kendisi oldu.

Onun yerini almakta olan yapı ise yeni bir düzen olmaktan ziyade, geçmişin karanlık bir tekrarına benziyor: Güçlü olanın istediğini yaptığı, zayıf olanın ise kaderine razı olduğu bir dünya. Ortaya çıkan bu düzen, dünyayı daha yoksul, daha şiddet dolu hale getirecek ve Amerika’yı küresel bir liderden ziyade bölgesel bir güç konumuna itecek.

Venezuela saldırısı dönüm noktası oldu

Bu gidişatın aylar öncesinden işaretleri vardı. Ancak Trump’ın Venezuela’ya yönelik saldırısı ve ülkenin devlet başkanını ele geçirmesi, daha önce yalnızca saldırgan söylem olarak görülen şeyin artık inkâr edilemez bir fiiliyata dönüştüğünü ortaya koydu.

Tarihçiler, ABD’nin Venezuela’ya saldırısını bir dünya düzeninden diğerine geçişin kırılma noktası olarak değerlendirecek. Bunun nedeni yalnızca bu hamlenin, Birleşmiş Milletler Şartı’nın başka bir devletin toprak bütünlüğüne karşı güç kullanımını yasaklayan temel ilkesini açıkça ihlal etmesi değil; Trump’ın bu müdahalenin petrol için yapıldığını alenen dile getirmiş olmasıdır.

Dekolonizasyondan açık sömürüye

Savaş sonrası dünya düzeni, sistematik bir sömürgesizleşme süreciyle tanımlanmıştı. Oysa bugün ABD’nin resmî politikası, artık hiçbir örtüye ihtiyaç duymadan sömürgeci kaynak çıkarımına dayanan bir çizgiye kaymış durumda.

Trump, bu eylemleri “Donroe Doktrini” olarak adlandırdığı bir yaklaşımla meşrulaştırıyor. Bu doktrin, 200 yıllık emperyal bir politikanın narsistik bir yeniden yorumundan ibaret. Böylece Trump, yeni bir dünya inşa ettiğimiz yönündeki tüm iddiaları da ortadan kaldırmış oluyor. Aslında yaptığımız şey, geleceğe doğru geriye gitmek.

Trump yönetimi bu zihniyeti daha da ileri taşıyarak Kolombiya ve Meksika’ya karşı askerî müdahale tehdidinde bulundu. Latin Amerika ülkelerini ekonomik yaptırımlarla hizaya sokma çabaları başarısız olunca, Trump yalnızca Monroe Doktrini’ni değil, onun ayrılmaz parçası olan silah zoruyla diplomasi anlayışını da yeniden sahneye koymuş görünüyor.

Avrupa’ya yönelik tehditler

Trump’ın ABD’nin Grönland’ı satın alma yönündeki takıntısı, Washington’un artık Avrupa’daki müttefiklerine de cephe aldığını gösteriyor. Beyaz Saray Sözcüsü, “ABD ordusunun kullanılmasının her zaman bir seçenek olduğunu” açıkça ifade etti.

Daha da çarpıcı olan ise Beyaz Saray Başkan Yardımcısı Stephen Miller’ın sözleri oldu.

“Güçle yönetilen, kuvvetle yönetilen, iktidarla yönetilen bir dünyada yaşıyoruz.”

ABD’nin Grönland’ı askerî güçle ele geçirme ihtimali sorulduğunda ise şu cevabı verdi:

“Kimse Grönland’ın geleceği için ABD ile askerî olarak savaşmaz.”

Unutulmaması gereken nokta şu. Grönland, NATO üyesi Danimarka’nın bir parçası.

Yaşadığımız kurumsal çelişkinin boyutları neredeyse akıl almaz. Birleşmiş Milletler’in merkezi ABD’de bulunuyor ve ABD, örgütün kurucu şartını alenen ihlal ediyor. NATO’nun temel ilkesi kolektif savunma; ancak fiilî lideri, bir üye devleti işgal etmekle tehdit ediyor.

Bu koşullarda diğer ülkelerin bu kurumlar içinde faaliyet göstermeye devam etmesi, Titanik buzdağına çarptıktan sonra güvertede sandalyeleri düzeltmeye çalışmaya benziyor.

Avrupa’daki müttefikleri yabancılaştırırken Latin Amerika’ya tahakküm politikası izlemek, Amerika’nın etkileyebildiği dünyanın giderek küçülmesi anlamına geliyor. Eski müttefikler güçlendikçe ve ABD’ye karşı denge oluşturdukça, Washington giderek daha dar bir etki alanına hapsolacak.

Amerika zaten küresel bir güçten bölgesel bir güce doğru evriliyordu; Trump’ın tercihleri bu süreci hızlandırdı ve derinleştirdi.

Yeni değil, eski bir dünya

Amerikan liderliğindeki düzenin yerini alan şey yeni bir sistem değil. Birinci ve İkinci Dünya Savaşları arasındaki eski dünya.

Bu sürecin geçici bir sapma olduğunu düşünenler, çok yakında yanıldıklarını görecek. Verilen zarar kalıcı ve savaş sonrası düzen, onu inşa edenler tarafından yakılmış bir köprüye benziyor.

Diğer yandan bu süreç Amerika’yı güçlendirmiyor, tam tersine görkemli bir jeopolitik intihara sürüklüyor. İkinci Dünya Savaşı sonrası düzen, Amerika’ya düşük maliyetle eşi benzeri görülmemiş bir nüfuz sağlamıştı. İttifaklar güç çarpanıydı. Uluslararası hukuk, ABD’nin hamlelerini meşrulaştırırken rakiplerini sınırlıyordu.

Bugün ise tüm bunlar, Venezuelalı petrol üzerindeki geçici kontrol ve sembolik toprak kazanımı hayalleri uğruna feda ediliyor.

“Amerika’nın gücü”nü alkışlayanlar, ham kuvveti stratejik avantajla karıştırıyor. Amerika’nın rakipleri böyle bir sonucu tasarlasaydı, bundan daha iyisini kurgulayamazlardı.