Polonya'nın artan savunma harcamaları yerel üretimi artıramıyor

Ancak milyarlarca dolarlık bu harcamanın büyük kısmı, ülkenin devlet destekli savunma sanayi devi PGZ’ye (Polska Grupa Zbrojeniowa) değil, yabancı şirketlere aktı.

Polonya’nın savunma ihracatı

Polonya Savunma Bakanı Władysław Kosiniak-Kamysz’in aktardığına göre, İsveçli mevkidaşıyla yaptığı bir görüşmede, İsveç’in Polonya’ya çok sayıda askeri ürün sattığını belirten Jonson, “Biz ne alabiliriz?” diye sordu. Kosiniak-Kamysz, Polonya'nın ihraç edebileceği en önemli ürünün taşınabilir hava savunma sistemi Piorun olduğunu belirtti. Ancak üretim kapasitesinin yetersizliğinden dolayı talebi karşılamak mümkün değil; tek bir üretim hattı tamamen dolu durumda.

Polonya'nın yerli savunma üretiminde yaşadığı darboğaz, Avrupa'nın birçok ülkesinde de görülen daha geniş bir sorunun yansıması: Artan savunma bütçeleri, iç üretime yeterince yansıtılamıyor. PGZ, 50 şirketten oluşan büyük bir savunma grubu olsa da, planlama eksiklikleri, yatırım gecikmeleri ve yönetimsel sorunlar nedeniyle bu potansiyel değerlendirilemiyor.

Projelerde gecikmeler yaşanıyor

Polonya’nın 2025 yılına kadar yılda 150.000 adet 155mm NATO standardı top mermisi üretme hedefi vardı. Ancak bu hedef 2028’e ertelendi. Zira Mesko tesisinde yapılması planlanan barut üretim projeleri — Proje 44.7 ve Proje 400 — hâlâ devreye giremedi. Denetim raporlarına göre, makine alımları yapılmasına rağmen fabrikaların inşaatı gerçekleşmedi, projeler sürekli ertelendi ve yönetimsel istikrarsızlık projeleri sekteye uğrattı.

2022’den bu yana Almanya’nın Rheinmetall firması büyük kalibre mühimmat üretimini on katına çıkararak yıllık 750.000 adede ulaşırken, Polonya aynı kapasitede üretim sağlayamadı. Uzmanlar bu durumu, Avrupa’nın doğusundaki bir cephe ülkesi olan Polonya için tehlikeli bir zafiyet olarak görüyor.

PGZ’nin yerli üretimde bazı başarıları da oldu. 96 adet Krab obüsü için 16 milyar zloty tutarında bir sözleşme imzalandı. PGZ’ye bağlı Jelcz firması ise Güney Koreli Hanwha Aerospace’in geliştirdiği Chunmoo füze sistemlerini Polonya yapımı araçlara entegre ediyor. Ayrıca, WB Electronics firması, Chunmoo füzeleri için yerli üretim anlaşması yapmak üzere Hanwha ile görüşmelerini sürdürüyor.

Ancak bu başarılar, savunma harcamalarının büyük kısmının hâlâ yurtdışına gitmesini engelleyemedi. 2023 yılında Polonya'nın savunma ihracatı yalnızca 1.74 milyar avro seviyesindeydi.

Hükümet yeni adımlar atıyor

Yeni koalisyon hükümeti, PGZ’nin sadece Polonya ordusuna üretim yapma odağını değiştirmeyi ve şirketi daha ihracat odaklı bir yapıya kavuşturmayı hedefliyor. Bu kapsamda, üretim izinlerini kolaylaştıran ve AB fonlarının kullanımı önündeki engelleri azaltan yeni bir yasa tasarısı hazırlanarak Meclis'e sunuldu.

Kasım 2024’te, 2028’e kadar tamamlanması planlanan yeni bir mühimmat fabrikası için 3 milyar zlotylik bütçe ayrıldı. Ayrıca, Piorun üretim hattının genişletilmesi de planlara dahil edildi.

Uzmanlar, Polonya’nın yalnızca ithalatla savunma sağlayamayacağı konusunda hemfikir. Doğu Avrupa’daki cephe ülkelerinden biri olan Polonya’nın caydırıcılık sağlayabilmesi için yalnızca asker ve ekipman değil, güçlü bir üretim altyapısına da sahip olması gerektiği vurgulanıyor.

Centre for Eastern Studies’ten Robert Pszczel’e göre, “Polonya bir cephe ülkesidir. Tam ölçekli bir savaşı göz ardı edemeyiz. En iyi savunma, güçlü bir caydırıcılıktır. Ve bu, ölçekli üretim kapasitesi olmadan sağlanamaz.”