Rusya stratejik bombardıman uçağı üretiminde ciddi krizle karşı karşıya

Defense Express’in Rus sanayi kaynaklarına dayandırdığı haberine göre, Tupolev’in başına 37 yaşındaki Yuri Ambrosimov atanırken, 76 yaşındaki Aleksandr Bobryshev görevden alındı.

Atama, askeri ve sivil uçak projelerinde yaşanan teslimat gecikmeleri ile Rusya Savunma Bakanlığı ve ticari müşteriler tarafından açılan davaların gölgesinde gerçekleşti.

Yönetim değişikliği dava ve yaptırımların ardından geldi

Ambrosimov’un göreve getirilmesi, Tupolev’de 2024 yılında yapılan önceki yönetim rotasyonundan yaklaşık bir yıl sonra gerçekleşti. Yeni CEO, daha önce şirkette ekonomi ve finans alanından sorumlu genel müdür yardımcısı olarak görev yapıyordu.

Defense Express’e göre yönetim değişikliğinin arkasında, Rusya Savunma Bakanlığı ile Tupolev arasında yerine getirilemeyen sözleşmeler nedeniyle biriken hukuki ve mali anlaşmazlıklar bulunuyor. Moskova Tahkim Mahkemesi, Mayıs 2025’te bakanlık lehine karar vererek Tupolev’in 3 milyar ruble tazminat ödemesine hükmetti. Haziran 2025’te ise 0,9 milyar ruble tutarında ikinci bir dava açıldı.

Stratejik bombardıman uçaklarında teslimatlar aksıyor

Tupolev, Rusya’nın stratejik bombardıman filosunun bel kemiğini oluşturan Tu-22M3, Tu-160 ve Tu-95MS uçaklarının üreticisi konumunda. Ayrıca sivil Tu-214 yolcu uçakları da aynı şirket tarafından üretiliyor.

Şirketin ana üretim merkezi olan Kazan Uçak Fabrikası, Tu-214’lerin imalatının yanı sıra Sovyet döneminden kalan gövdeler üzerinden Tu-160M bombardıman uçaklarının yeniden üretimi ve Tu-22M3 uçaklarının Tu-22M3M standardına modernizasyonundan sorumlu.

Defense Express, Rusya Savunma Bakanlığı’nın 2025 yılında teslim almayı planladığı dört Tu-160M bombardıman uçağından yalnızca ikisinin 2026 başında orduya verildiğini, gecikmenin nedenlerine dair resmi bir açıklama yapılmadığını aktardı.

Modernizasyon programları hedeflerin gerisinde

Tu-22M3M modernizasyon programı da benzer şekilde yavaş ilerliyor. Bugüne kadar yalnızca iki uçak modernize edildi. Bunlardan biri 2018’de, diğeri ise 2023’te teslim edildi. Bu rakam, daha önce 30 uçağın modernize edileceğine dair yapılan açıklamaların oldukça gerisinde kalıyor.

Açık kaynak verilerine göre, bir Tu-160M bombardıman uçağının maliyeti 15–16 milyar ruble seviyesinde bulunuyor. Tu-95MS uçaklarının bakım veya modernizasyon maliyeti ise tesise bağlı olarak 3,77 ila 5,3 milyar ruble arasında değişiyor. Mahkemeye taşınan toplam 3,9 milyar rublelik alacağın, en fazla tek bir Tu-95MS uçağının kapsamlı bakımını karşılayabileceği belirtiliyor.

Sivil uçak üretimi de aksıyor

Sorunlar yalnızca askeri programlarla sınırlı değil. Defense Express’e göre Tupolev, 2023 yılında üç adet Tu-214 yolcu uçağı teslim etmeyi planlamış ancak hiçbirini teslim edemedi. 2024 için öngörülen 10 uçaktan ise yalnızca bir adet müşteriye verildi.

Bu gecikmeler, ticari davalara da yol açtı. Rus enerji şirketi Tatneft, teslim edilmeyen uçaklar nedeniyle 6,2 milyar ruble tutarında tazminat davası açtı.

Tu-214 programı askeri kapasiteyle bağlantılı görülüyor

Tu-214 programı, stratejik bombardıman uçaklarıyla aynı tesiste üretilmesi nedeniyle askeri açıdan da dikkat çekiyor. Rus yorumcular, bu uçağın Kh-101 veya Kh-22 seyir füzeleri taşıyabilecek bir “seferberlik füze platformu”na dönüştürülebileceğini savunmuştu.

Bu nedenle sivil üretimdeki aksaklıkların, dolaylı olarak Rusya’nın stratejik havacılık kapasitesini de etkilediği değerlendiriliyor.

Yapısal sorunlara yönetim çözümü aranıyor

Defense Express, Tupolev’de art arda yaşanan yönetim değişikliklerinin, Rus yetkililerin havacılık sektöründeki teknolojik ve üretim kapasitesi sorunlarının farkında olduğunu gösterdiğini yazdı. Ancak yalnızca üst düzey atamalarla bu sorunların çözülüp çözülemeyeceği konusunda şüpheler sürüyor.