Taş plak koleksiyonerleri kültürel mirasa sahip çıkıyor

• Taş plak koleksiyonerleri Yunus Savaş ve Hakan Balcı, unutulmaya yüz tutan bu kültürü sosyal sorumluluk projeleriyle yaşatmayı amaçlıyor.
• Yunus Savaş’ın koleksiyonunda, Seyyan Hanım'ın "Hasret" plağı ve 1930 yılına ait 100 adet özel basım Fenerbahçe-Galatasaray maçı anlatım plağı gibi çok nadir parçalar bulunuyor.
• Türkiye'nin müzik tarihinde 40 bine yakın eser basıldığını belirten koleksiyonerler, "Ahde Vefa" projesiyle yaşayan ve ilk taş plaklarını okuyan sanatçıların anılarını kayıt altına alıyor.
• Hakan Balcı’nın koleksiyonunda, dünyada tek olduğu düşünülen ve Çanakkale ile ilgili Osmanlıca yazılı "Şevket Bey" plağı gibi nadide eserler yer alıyor.

Tutkuyla başlayan nadir plak avcılığı

Taş plak koleksiyonculuğuna 25 yaşında bir gramofon alma hevesiyle başlayan Yunus Savaş, bir satıcının uyarısıyla plakların gramofondan daha önemli olduğunu fark ederek bu alana yöneldi.

Sosyal medyanın yaygın olmadığı o yıllarda her ay bit pazarlarını geç saatlere kadar gezdiğini ve bazen tezgâhların kurulmasını beklerken arabasında uyuduğunu anlattı.

Savaş'ın koleksiyonunda, Türkiye’nin müzik tarihinde iz bırakmış eserler yer alıyor. Özellikle Seyyan Hanım'ın "Hasret" plağını bulma sürecinin kendisini çok heyecanlandırdığını belirten Savaş, bir diğer özel parçayı şöyle aktardı: "Bir de tüm Türkiye'nin tutmasa bile merakla takip ettiği Fenerbahçe-Galatasaray maçına dair plağım var. 1930 yılında 100 adet plak özel basılmış. 'Papazın Çayırı' dedikleri o yerde Fenerbahçe-Galatasaray maçını mizahen anlatıyor."

Yaşayan sanatçıların anıları kayıt altına alınıyor

Yunus Savaş, koleksiyonu oluştururken nadir ve özel parçalara odaklandığını vurguladı. Türkiye’nin bu alanda 40 bine yakın eserle dünyada birinci sırada olduğunu belirten Savaş, 1890’ların sonundan 1965 yılına kadar uzanan dönemin karanlık bir süre olduğunu, çünkü bazı sanatçıların resimlerinin dahi bulunamadığını ifade etti.

Savaş ve Balcı'nın yürüttüğü "Ahde Vefa" projesi, bu kültürü yaşatmayı amaçlıyor. Savaş, projeyi anlatırken, "İnsanları ilk okuduğu seslerle buluşturup onların o andaki duygularını, serüvenlerini dinleyelim dedik," dedi.

Bu kapsamda, İzmir Fuarı’nda Müzeyyen Senar'ı keşfeden Rıza Konyalı’ya ulaştıklarını ve ilk plağını dinlerken gözyaşlarını tutamadığını anlattı. Konyalı’nın, "Benim cebime parayı koyan, benim şu anda Rıza Konyalı olmamı sağlayan bu plaktır," diyerek ağladığını aktardı.

Proje kapsamında Bedia Akartürk, Seha Okuş ve Fenerbahçe Marşı'nı seslendiren Nesrin Sipahi gibi isimlerle de görüşüldü. Sanatçılar, ilk okudukları plakları hatırlamamakla birlikte, Yeşilköy'deki stüdyolarda tren ve uçak sesleri yüzünden kayıtların sık sık durdurulmasını ortak bir anı olarak paylaştılar.

Çanakkale ve zeki müren'den nadide eserler

Hakan Balcı ise plak toplamaktan öte, bu kültürel mirası sosyal sorumluluk projeleri, belgeseller ve huzurevleri aracılığıyla geniş kitlelere ulaştırmayı hedeflediğini belirtti. Balcı, koleksiyonunda 1800'den fazla plak bulunduğunu, bunlardan 1500'ünün nadir, özel ve bulunması zor parçalar olduğunu söyledi.

Koleksiyonerlerden taş plak toplamanın zorluklarına değinen Balcı, "Taş plağı istediğiniz zaman insanlar vermek istemiyor. Çünkü bu taş plaklar çok nadir. Bazıları dünyada 3 tane, 10 tane... Eskiden çoluk çocuk o plakları fırlatıp kırıp atmış," diye konuştu.

Balcı'nın koleksiyonundaki en önemli plağın ise Çanakkale ile ilgili olduğunu söyledi. Şevket Bey tarafından söylenen ve üzerinde Osmanlıca yazılar bulunan tek yüzlü bir plak olduğunu belirten Balcı, "Muhtemelen bu plak dünyada bir tane. Bu benim Çanakkale'ye ışık tutmam gibi bir şey. O yüzden koleksiyonerliğin değeri burada ortaya çıkıyor. Bunlara sahip çıktığımız sürece bu eserler kaybolmayacak," dedi.

Ayrıca Yunus Savaş, koleksiyonunda Zeki Müren'e ait 23 Nisan 1958'de BBC'nin özel olarak çıkardığı tek bir plak ile meclis konuşmaları içeren plakların da bulunduğunu kaydetti.